Mehmet Behiç Ərkin (1876, Konstantinopol, Osmanlı imperiyası – 1961, İstanbul) — türk əsgəri, siyasətçisi və diplomatı.
Behiç Ərkin | |
---|---|
türk. Behiç Erkin | |
![]() | |
Türkiyənin Fransadakı səfiri | |
1939 – 1943 | |
Baş nazir | İsmət İnönü |
Türkiyənin Macarıstandakı səfiri | |
1928 – 1939 | |
Baş nazir | Mustafa Kamal Atatürk |
Türkiyə İctimai İşlər naziri | |
14 yanvar 1926 – 15 oktyabr 1928 | |
Baş nazir | İsmət İnönü |
Əvvəlki | Süleyman Sırrı Aral |
Sonrakı | Rəcəb Pekər |
Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmir Yolları (TCDD) baş direktoru | |
1 dekabr 1921 – 11 yanvar 1926 | |
Sonrakı | Vəsfi Tuna |
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin II-VII çağırışları millət vəkili | |
Seçim bölgəsi | 1923 – İstanbul 1927 – İstanbul 1943 – Çanqırı |
Şəxsi məlumatlar | |
Doğum adı | Mehmet Behiç |
Doğum tarixi | 1876 |
Doğum yeri | |
Vəfat tarixi | 1961 |
Vəfat yeri | |
Dəfn yeri | |
Partiya | |
Təhsili |
|
İxtisası | əsgər, siyasətçi və diplomat |
Fəaliyyəti | diplomat, siyasətçi, hərbi qulluqçu |
Dini | islam |
Hərbi xidmət | |
Xidmət illəri | 1900-1926 |
Mənsubiyyəti | |
Rəhbərlik edib | Çanaqqala döyüşündə Ordu Dairə başçısı Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində bütün cəbhə daşınma işlərinin rəhbəri |
Döyüşlər | |
Rütbəsi | miralay |
| |
Təltifləri | ![]() ![]() |
![]() |
Çanaqqala döyüşü bitdikdən sonra Alman dövlətinin ən önəmli mükafatlarından olan Dəmir Xaç medalının ən yüksək rütbəsi I dərəcəli Dəmir xaç ordeni ilə almanlar tərəfindən təltif edilən iki komandirdən biri olmuşdur. Digəri isə Mustafa Kamal Atatürk olub.
İstər Çanaqqala döyüşünün müdafiə səfərbərlik planını hazırlayaraq, istərsə də Ordu Dairə başçısı olduğu dövrdən hazırladığı müdafiə səfərbərlik planını müvəffəqiyyətlə həyata keçirərək, müharibənin zəfərindəki mükəmməlliyətçi idarəçiliyinə görə, Osmanlılar tərəfindən iki medal, eləcə də almanlar tərəfindən də iki medalla təltif olunaraq qəhrəman elan edilmiş komandirdir.
Eləcə də Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsində Mustafa Kamal tərəfindən “Siz daşımalarda müvəffəqiyyətli olun ki, mən də cəbhələrdə uğur qazanım” deyərək bütün daşınma işlərini güvənərək həvalə etdiyi və Mustafa Kamalın yaxın dostu kimi tanınan komandir olub. O, İstiqlaliyyət müharibəsidən sonra həm ilə təltif olunub, həm də Türkiyə Böyük Millət Məclisinin xüsusi təqdirnaməsi ilə Qurtuluş Savaşı Qəhrəmanı adına layiq görülüb.
Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmir Yollarının (1920-1926) qurucusu və ilk baş direktoru olan Ərkin “Dəmir yollarının atası” kimi də tanınır.
Türkiyə Böyük Millət Məclisinin II və III dövr çağırışlarında (22 noyabr 1928-ci ildə istefa verdi) İstanbul, VII çağırışında, 1926-1928-ci illərdə Çanqırı naibi və ictimai işlər naibi (indiki ictimai işlər naziri) vəzifələrində çalışmışdır. Nazirlikdə olduğu müddətdə İcra Deputatları Şurasının üzvü kimi “Milli Təhlükəsizlik Xidmətləri Təşkilatı” (Milli Kəşfiyyat Təşkilatı) imzalarından birinin sahibi, həm ideya atası, həm də təsisçi olub. 1926-cı ildə respublikanın ilk pensiya fondu olan “İmalat-ı Hərbiyyə Teavün və Sığorta Fondu”nu təsis edib.
O, Atatürkün (1907-ci ildən) ən yaxın həmkarlarından biri idi, şəxsi məktublarında fikirlərini açıq şəkildə bölüşdüyü, milli və dünya mövzularında fikir mübadiləsi apardığı nadir insanlardan idi. O, Osmanlı imperiyasında dəmir yolları haqqında əsər yazan ilk və yeganə müsəlman türküdür.İkinci Dünya müharibəsi illərində Parisdə səfir işləyərkən, minlərlə yəhudini nasistlərin soyqırımından xilas etməsi ilə tanınır.
Həyatı
O, 1876-cı ildə İstanbulda anadan olub. Atası Ömər Fevzi Paşanın oğlu mahal valisi Cəmil bəy, anası Nadirə xanım olub. O, bibisi Səidə xanım və həyat yoldaşı Hidayət Paşanın yanında böyüyüb. Marşal Hidayət Paşanın vəzifələrinə görə uşaqlıq illərində Bağdad, Ərzincan, İstanbul və Bəsrə vilayətlərində yaşamalı olub. Ərzincanda olarkən Ərzincan hərbi liseyində hərbi təhsilə başlayıb. Hidayət Paşanın Bəsrə valiliyi dövründə məktəb təhsilini yarımçıq qoyub, fərdi dərslər alıb; Hidayət Paşanın ölümündən sonra ailəsi ilə birlikdə İstanbula qayıdıb.
1894-cü ildə İstanbulda Hərbi Rüştiyyəni, 1895-ci ildə Hərbi liseyi, 1898-ci ildə Hərb məktəbini, 1901-ci ildə Hərbi Akademiyanı bitirmişdir. 1902-ci ildə Salonikidəki 3-cü Ordu Komandanlığına təyin edilib. Burada vəzifəsini yerinə yetirərkən tanış olduğu Mustafa Kamalla dostluqları həyatı boyu davam edib. Bu arada Behiç bəy 12 fevral 1902-ci ildə Midilli valisi Rəşid Paşanın qızı Bəhiyə xanımla evlənib. Bu evlilikdən onların Rəşidə (1902) adlı qızı, Necit (1903) və Vecih (1904) adlı iki oğlu olub.
İstanbul-Saloniki Müştərək Dəmir Yolu müfəttişliyi
1904-cü ildən sonra Saloniki-İstanbul dəmir yolu mühafisəsinin müfəttişi, qərargah kapitanı vəzifəsində çalışmışdır. İkinci Məşrutiyyətinin elanından sonra 31 mart hadisəsi başlayanda qiyamı yatırmaq üçün İstanbula gedən Hərəkət Ordusunda da iştirak edib. 1910-cu ildə Saloniki-İstanbul xətti üzrə yeni yaradılmış hərbi komissarlığa təyin edilib. 1912-ci il Balkan müharibəsi zamanı yunanlar tərəfindən əsir götürülüb. Xilas edildikdən sonra Erkan-i Harbiyede vəzifəyə başlayan Ərkin Dəmir Yolları Ordu xidmətində işləməyə məcbur olub. O, I Dünya müharibəsi illərində dəmir yollarının yaradılması və istismarı ilə bağlı təcrübələrini çatdırdığı “Hərbi xidmət baxımından dəmir yollarının tarixi, istifadəsi və təşkili” adlı kitabını nəşr etdirib.
Birinci Dünya müharibəsindəki missiyaları

Çanaqqala döyüşlərində Miralay Behiç bəyin döyüşün qalibiyyət qazanmasında böyük payı olmuşdur. O, mütəmadi olaraq cəbhəyə əsgər və sursat çatdırmağı bacaran komandir olub. Bu səbəbdən Çanaqqalanı müdafiə edən Türk Qüvvələrinin komandanı marşal Otto Liman fon Sanders, Behiç bəyə Almaniya dövlətinin ən yüksək ordeni olan “1-ci dərəcəli Dəmir xaç medalı” ilə təltif edilməsini martın 29-da Almaniya imperatoruna təklif etmişdir. 29 mart 1918-ci ildə daha əvvəl Behiç bəyə verilən II dərəcəli "Dəmir xaç" medalının bu dəfə I dərəcəsi verildi. Almanlar Çanaqqala döyüşündə xidmət edən bütün Osmanlı Ordusunun zabitlərinə II dərəcəli təqdim edərkən, I dərəcəli Dəmir xaç medalına isə yalnız Behiç Erkin və Mustafa Kamal layiq görüldü.
1918-ci ildə Azərbaycanın ilk nizami ordusunun yaradılması ilə məşğul olan Behiç bəy hərbi polis və jandarm təşkilatını yaratmaq üçün 19 iyul-28 avqust 1918-ci il tarixləri arasında Gəncəyə göndərildi. Behiç bəyin 1918-ci il avqustun 3-də hazırladığı "Azərbaycan Jandarma Təşkilatının Nizamnaməsi" Azərbaycan Nazirlər Şurası sədri Fətəli Xan Xoyski və Hərbi Nazir müavini, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hökumət üzvü İsmayıl xan Ziyadxanov tərəfindən Behiç bəyin iştirakı ilə imzalandı.
Behiç bəyin başlanğıcından imzalanana qədər hazırlayıb, yekunlaşdırdığı bu təşkilat Bakını Leninin təyin etdiyi erməni komissarı Stepan Şaumyanın başçılıq etdiyi Qırmızı Ordudan xilas etdi və şəhərin azərbaycanlılar tərəfindən alınmasını təmin etdi. Təəssüf ki, Azərbaycanın paytaxtı Bakının işğaldan azad edilməsində aparıcı rol oynamış Behiç bəyin bu uğuru, az tanınır.
1918-ci il sentyabrın 15-də Bakıdakı idarə bu jandarma tərəfindən ələ keçirildikdən sonra təşkilatın qərargahı Bakıya köçürüldü. Atəşkəs razılaşması imzalanandan sonra o, İstanbula qayıtdı.
Dövlət Dəmir Yolları idarəsi
Mustafa Kamal Atatürkün tarixdə "Ağ Zabitlər siyahısı" kimi tanınan və Baş komandanın Anadoluya keçirmək istədiyi zabitlərin siyahısını Behiç bəyə göndərdiyini anlayan Damat Fərid hökuməti haqqında edam fərmanı çıxarması üzərinə, işğalçı ingilislər tərəfindən axtarışda olduğu bilinən Behiç bəy, Milli Mübarizə hərəkatına qoşulmaq üçün Anadoluya keçərək, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin ən önəmli qəhrmanlarından biri olur. O, 1920-ci il iyulun 5-də Ankaraya gəlib. Baş Qərargah rəisi İsmət Paşa ona ikinci prezidentliyi təklifini edərkən, İctimai İşlər Nazirliyi üzrə müavini (Bayınçılıq Naziri) İsmayıl Fazıl Paşa tərəfindən isə Anadolu Dəmir Yolları Əməliyyat müdirliyi təklif edilib. Mustafa Kamalın yönləndirməsi ilə ikinci təklifi qəbul edərək, dəmir yollarının rəisi olub. Osmanlı imperiyası dövründə dəmir yolları ilə bağlı yeganə əsər yazması və 1903-cü ildən başlayaraq Dəmir Yolları Xətt Komissarlığı və Təchizat Şöbə Müdiri müavini kimi təcrübələrə sahib olması, lakin ən əsası Çanaqqala döyüşünün bütün cəbhə daşımalarını planlayan və müvəffəqiyyətlə həyata keçirən komandir olduğu üçün İstiqlaliyyət müharibəsinin bütün cəbhələrini əsgər, silah və təchizatla təmin etmək vəzifəsinə uyğun görülüb.
Mustafa Kamalın: "Mən cəbhələrdə nə edəcəyimi bilirəm, amma ordumuzun necə tez cəbhələrə göndəriləcəyini bilmirəm, bu da yalnız səlahiyyətli bir adamın əmri ilə gerçəkləşə bilər ki, mən də cəbhədə müvəffəqiyyət qazana bilim" bu sözlərindən sonra vəzifəni üzərinə götürən Behiç bəy: "İşimə heç kim qarışmamalıdır" şərtini irəli sürür ki, bu şərtdə Mustafa Kamal tərəfindən qəbul edilir. Behiç bəy dəmir yollarının kəsişdiyi Əskişəhərdə baza qurub, müharibə boyu müvəqqəti qatarlarla cəbhəyə əsgər, sursat və ləvazimat daşıyıb, relslər çəkdirmişdir. Lazım olanda da relslərdən və vaqonlardan polad əldə edərək, qılınclar da düzəltdirmişdi.

Ankara İctimai İşlər Nazirliyindən verilən aşağıdakı teleqramda Behiç Ərkinin Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin zəfərində ən mühüm payı olan komandirlərdən biri kimi mövqeyi ən yaxşı şəkildə izah edilib:
“Bu andan etibarən bütün xalq fədakar dəmir yolçularımızı qəhrəman ordumuzun Allahdan sonrakı yeganə həqiqi qəhrəmanları kimi görür”. Behiç bəy İstiqlaliyyət müharibəsindəki mühüm rolu və uğurlarına görə həm “TBMM-nin Xüsusi tərif”i, həm də ilə təltif edilmişdir.
Türkiyədə dəmir yollarının qurucusu sayılan Behiç Ərkin bir çox mənbələrdə “Dəmir yollarının Atası” və “Türkiyə Dəmir yolları Sənayesinin Atası” kimi xatırlanır. 1920-ci ilin iyulunda başladığı və 6 il davam etdirdiyi Baş Müdirlik dövrü İctimai İşlər naziri olduqdan sonra başa çatmışdı.
İctimai İşlər Nazirliyi
1926-1928-ci illərdə İctimai İşlər nazirinin müavini olduğu dövrdə o, dəmir yollarının milliləşdirilməsi, 50 ildən sonra ilk dəfə dəmir yollarının işlək dilinin fransızcadan türkcəyə çevrilməsi, ilk İctimai Dəmir yolları muzeyinin yaradılması, Türkiyədə muxtariyyət anlayışını həyata keçirən ilk şəxs olaraq daha sonra İstanbul Texniki Universiteti adlandırılan Mühəndislik Məktəbinə muxtariyyət verilməsi, universitetdə təhsilin türk dilində aparılması, Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəsmiləşdirilməsi və Atatürklə birlikdə MKT-nın təsis fərmanına birgə imza atması, Türkiyədə ilk rəsmi qarşılıqlı yardım fondunun, yəni Pensiya Fondunun yaradılması kimi bir çox mühüm ilklərə imza atmışdı.
Behiç bəyin ölkə dəmir yolları üçün gördüyü işlər 1933-cü ildə sadiq dostu və dövrün prezidenti Atatürk tərəfindən mükafatlandırılıb. Cümhuriyyətin 10-cu ildönümü şənlikləri üçün “Onuncu il marşı” yazılarkən Atatürk, "Ölkənin hər təpəsində dumanlar tüstülənir” misrasını, “Dəmir torla tikdik, dörd başdan vətəni” misrası ilə əvəz edərək, Behiç bəyə “Sizin əməyiniz bu misra ilə daha gözəl səslənir" deyə müraciət edib.
Soyadı Qanunu qüvvəyə minəndə “Ərkin” soyadı 8 fevral 1935-ci ildə Atatürk tərəfindən şəxsən və yazılı şəkildə Behiç bəyə verilmişdir. Atatürkün yaxın dostuna uyğun gördüyü Ərkin sözü: “Hər şəraitdə doğru qərar verə bilən özbaşına fərd” mənasını daşıyır.
Budapeşt səfiri
Karyerasının son mərhələsində Behiç Ərkin Budapeşt səfiri (1928-1939) vəzifəsini icra etmişdi. Onun səfirliyi dövründə 18 dekabr 1923-cü ildə Türkiyə-Macarıstan Dostluq müqaviləsi, 5 yanvar 1929-cu ildə Bitərəflik, Arbitraj və Barışıq müqaviləsi imzalanmışdı. Həyat yoldaşı Behiyə xanım o, Budapeştdə işləyərkən İstanbulda vəfat edir (28 oktyabr 1934). Soyadı Qanunu qüvvəyə mindikdən sonra Atatürkdən Salih Bozok vasitəsilə ona soyad verməsini istəyən Behiç bəy 8 fevral 1935-ci il tarixli şəhadətnamə ilə “Ərkin” soyadını götürür.
Paris səfiri

1939-cu ildə Avropadakı qarışıqlığı nəzərə alan prezident İsmət İnönü ona Almaniya və ya Fransaya səfirlik təklifi etdi. Fransaya üstünlük verən Ərkinin 31 avqust 1939-cu ildə Parisdə vəzifəyə başlamasının ertəsi Almaniyanın Polşaya hücumu ilə İkinci Dünya müharibəsi başlamış oldu. Bir neçə ay sonra da onun təyin olunduğu Fransa da nasistlər tərəfindən işğal edildi; Yəhudilərin işdən qovulduğu, pullarının müsadirə edildiyi, həbs düşərgələrinə sürgün edildiyi günlərdə Behiç bəy almanların nadir hallarda verdiyi I dərəcəli Dəmir xaç medalının gücündən istifadə edərək bir çox insanın həyatını xilas edə bilmişdi.
"Bu qanunları türk yəhudilərinə tətbiq edə bilməzsiniz. Çünki mənim ölkəmdə din, dil, irq ayrı-seçkiliyi yoxdur. Vətəndaşlarımın müəyyən hissəsinə müəyyən öhdəliklər qoymaq qanunlarımıza ziddir" deyərək faşistlərə müqavimət göstərən Behiç Ərkin həmkarları ilə birlikdə öz həyatlarını riskə ataraq 20 minə yaxın türk və türk olmayan yəhudilərə Türkiyə pasportu verərək, onların həyatlarını xilas etmişdilər. Bununla yanaşı bir çox yəhudi üçün sənəd düzəltdirərək onların əsir düşərgələrinə getməkdən xilas etmiş, göndərilənlərin bir hissəsi isə səfirliyin və konsulluğun səyləri nəticəsində, bir-bir bu düşərgələrdən geri alınmışdılar. Hətta Fransanın yəhudi əsilli keçmiş baş naziri Leon Blum da faşistlər tərəfindən həbs düşərgəsinə atılan oğlu üçün Behiç bəyə müraciət etmiş, Behiç bəy də nəinki Fransanın baş nazirinə kömək əlini uzatmış, Leon Blumun oğlunun dostları ilə birlikdə həbs düşərgəsindən xilas olmasını təmin etmişdi. Fransanın keçmiş baş naziri Leon Blumun Behiç bəyə verdiyi təşəkkür məktubunun əsli Ankara Universitetinin Dil, Tarix və Coğrafiya fakültəsinin İnqilab Tarixi Muzeyində saxlanılır. Bundan əlavə, Behiç Ərkinin kömək etdiyi insanların toplanaraq, bütün səmimiyyətləri ilə 1942-ci ildə yazdıqları və bütün ailəyə "xeyir dua"sı etdikləri məktubun əsli 1958-ci ildə Behiç Ərkin tərəfindən İnqilab Tarixi Muzeyinə bağışlanmışdır.
6.000.000 yəhudi soyqırıma məruz qalmaq üzrə qatarlara mindirilərək, naməlum istiqamətdə Auşvitzə gedərkən, Behiç Ərkin ay-ulduz asdırdığı 20.000-ə yaxın yəhudini “Səfir vaqonları” adlı qatarlara mindirib, eyni relslərin əks istiqamətində yaşamaları üçün Türkiyəyə göndərdi.
Behiç Ərkinin insanlıq adına yəhudilərə yardım etdiyi xəbəri hətta Atlantikanın o tayındakı Amerikaya da çatmışdı: “Washington Post” qəzetinin 17 iyun 1943-cü il tarixli manşetlərindən biri belə idi: “Səfirin ittiham olunduğu fəaliyyətinə nasistlərin güclü maneəsi”.
1943-cü ildə təqaüdə çıxan və 31 iyul 1943-cü ildə dövlət qulluğu və diplomatiya ilə vidalaşan Behiç Ərkin Fransanı tərk etməzdən əvvəl 23 iyul 1943-cü ildə Fransa Prezidenti Marşal Filipp Peten tərəfindən Legion d'onneur ordeni ilə təltif edilmişdi.
Türkiyə Cümhuriyyəti Xarici İşlər Nazirliyi Behiç Ərkin və səfirlik komandasının İkinci Dünya müharibəsi zamanı Fransada minlərlə yəhudini xilas etmələrini, hətta öz həyatlarını belə riskə atmaqlarını belə açıqladı:
NO:16 - 27 yanvar 2007, 27 yanvar,Holokostu Anım Günü ilə əlaqədar İkinci Dünya müharibəsi zamanı Holokostdan qaçan yəhudilərə ölkəmiz tərəfindən göstərilən yardımların bir çox nümunələri vardır. Müharibə zamanı Səlahəddin Ülkümən, Necdət Kent, Namık Kamal Yolqa və Behiç Ərkin kimi diplomatlarımız həyatlarını riskə ataraq, işğalçı qüvvələrin Rodos, Marsel və Paris kimi şəhərlərdə yəhudi əsilli türk vətəndaşlarını ölüm düşərgələrinə göndərməsinin qarşısını almışdırlar. Türkiyə Respublikası vətəndaşı olmayan minlərlə yəhudiyə də yardım göstərilmişdi.
Paris Səfirliyinin İnternet saytında, Paris Səfirliyinin tarixindəki mühüm hadisələrlə bağlı bölmədə Vişi rejimi dövründə Fransada xidmət etmiş səfir Behiç Ərkin, Paris Baş Konsulu Namık Yolqa, Marsel Konsulluğunun vitse-konsulu Necdət Kent də daxil olmaqla türk diplomatlarının, türk pasportu verərək minlərlə yəhudi nasist təqibindən qaçmasına kömək etdikləri barədə geniş yazı vardır..
Parlament üzvü
26 avqust 1943-cü ildə Fransadan Türkiyəyə qayıdan Behiç Ərkin 2 sentyabr 1943-cü ildə İsmət İnönünün xahişi ilə I Baş müfəttiş vəzifəsinə təyin edilən Çanqırı Millət vəkili Avni Doğanın yerinə Çanqırıdan VII dövr Millət vəkili seçildi. Onun parlamentdəki səlahiyyətləri 1946-cı il avqustun 5-də başa çatıb.
Cənub Dəmir Yolları şirkəti
29 mart 1947-ci ildə Parisdə Regie Generale şirkətinin idarə etdiyi Cənub Dəmir Yolları şirkətinin Türkiyədəki Məclis İdarəsi naşçısı seçildi və 30 mart 1957-ci ildə şirkətin bağlanmasına qədər bu vəzifəsində qaldı.
Ərkin ömrünün sonuna kimi bəzi qəzetlərdə dəmir yolu ilə bağlı yazılar yazıb, dəmir yollarının vəziyyətini daim yaxından izləyib.
Ölümü

11 noyabr 1961-ci ildə İstanbulda vəfat edən Behiç Ərkin, İzmir-İstanbul-Ankara xətlərinin birləşdiyi Əskişəhər (Enveriye) stansiyasında üçbucaqda dəfn olunmaq vəsiyyətini etmişdi. Bir müddət sonra Türkiyə Respublikası Dövlət Dəmir Yolları Ümumi müdirliyi tərəfindən inşa edilən məqbərəyə köçürüldü və vəsiyyəti yerinə yetirilmiş oldu.
Haqqındakı kitablar
Behiç Erkinin 61 il saxladığı və İnqilab Tarixi Muzeyində olan cəmi 960 dəftərdən ibarət, nəvəsi Əmir Kıvırcık tərəfindən toplanılıb, ümumiləşdirilən Cəbhəyə gedən yol adlı kitabında Behiç Ərkinin Çanaqqala döyüşü və İstiqlaliyyət müharibəsində əldə etdiyi maddi-texniki nailiyyətləri və Türkiyə Cümhuriyyətinin qurulmasındakı uğurlarından bəhs edilir.
Behiç Ərkinin Paris səfirliyi dövründə bəşəriyyət naminə göstərdiyi səyləri, Əmir Kıvırcık tərəfindən Timaş nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunan "Səfir" kitabında öz əksini tapmışdır.
Behiç Ərkin haqqında akademik araşdırma Prof. Arnold Reysman tərəfindən aparılmış və onun bu araşdırmaları "An Ambassador and a Mensch" kitabında toplanmışdır. Yerusəlim Yəhudi Universitetinin professoru Yitzak Kerem və tarixi tədqiqatçı/yazar Endryu Manqo kitabın arxa qapağındakı şərhləri ilə bu akademik nəşrin dəyərini bir daha vurğulamışlar. Behiç Ərkinə həsr etdiyi kitabında, Holokostdan sağ çıxan Prof. Reysman, bir çox rəsmi dövlət arxivlərindən, xüsusilə ABŞ Dövlət Departamentinin arxivlərindən əldə etdiyi sənədləri ortaya qoyaraq Ərkinin minlərlə insanı xilas etdiyini akademik olaraq sübut etmişdir.
Həmçinin, Prof.Reysmanın "Şoah: Türkiyə, ABŞ və Böyük Britaniya" kitabı və Prof.Stanford Şounun “Türkiyə və Holokost” kitabında Behiç Ərkinin Holokost qurbanı olan yəhudilərə necə kömək etdiyinə dair məlumat və sənədləri özündə əks etdirən başqa bir akademik araşdırma da var.
Yad Vaşemə müraciəti
İsrail Yad Vaşem Fondunun rəsmi "Dünya xalqları ədalətliləri" siyahısına daxil edilməsi və İsrailin ən əhəmiyyətli dövlət mükafatı olan "Beynəlxalq dürüst insan", İsrail Türk Dərnəyi tərəfindən 2007-ci ildə müraciət edildi. Lakin adı çəkilən birlik 2011-ci ildə hazırlanan və hələ də yaşamağa davam edən “Türk Pasportu” sənədli filmində öz hekayətlərini danışan 20-yə yaxın şahiddən heç birinin şəhidliyini almadığına və Yad Vaşemə vermədiyinə görə, bu yalnız ərizə kimi qaldı.
Nəvəsi Əmir Kıvırcık, medal dalınca getdiyi ilə bağlı yayılan söz-söhbətlərin əksinə, ailə üçün ən əhəmiyyətli medalın olduğunu və Behiç Ərkinin indiyə qədər sahib olduğu bütün medalların Behiç Ərkinə təqdim edildiyini vurğuladı. Bu medalı almaq üçün heç bir cəhdin olmadığını və bundan sonra da olmayacağını nəvəsi vurğulayıb. Bundan əlavə, kitabının ingilis dilində “Dünyada heç bir şey ailəmizə xeyir-dua məktubundan dəyərli deyildir” deyə bildirərək, 1942-ci ilin noyabrında Behiç Ərkinə, Fransada soyqırım təhlükəsi ilə üzləşmiş minlərlə yəhudi adından yazılan və xeyir-dua ilə bitən məktubun əslini qoymuşdur.
Qeydlər
- Bu əsər Ankara Universitetinin Dillər, Tarix-Coğrafiya fakültəsi İnqilab Tarixi Muzeyinin Arxivində qorunur.
İstinadlar
- "TBMM Albümü 1. Cilt (1920-1950)" (PDF). (#archive_missing_date) tarixində (PDF).
- Bibliothèque nationale de France Behiç Erkin // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- 1912 basımı "Demiryolunun Askerlik Açısından Tarihi, Kullanımı ve Teşkilatı". Orijinal nüshası Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi bünyesindeki İnkılap Tarihi Müzesi'ndedir.
- "Dilaver Dinç, Behiç Erkin ve Demiryollarının Kuruluşu, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2009" (PDF). (#archive_missing_date) tarixində (PDF).
- "Fulya Çelik, Emir Kıvırcık'ın "Büyükelçi" ve Elie Wiesel'in "Gece" adlı eserlerine yansıyan antisemitik ögeler: bir imgebilim çalışması, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir, 2014" (PDF). (#archive_missing_date) tarixində (PDF).
- Zaferin en büyük yardımcısı.
- "Turkey" (İngilizce). Jewish Virtual Library. (#archive_missing_date) tarixində .
- "Turkish diplomats honored in New York" (İngilizce). Raoul Wallenberg Vakfı. 1 Kasım 2005. (#archive_missing_date) tarixində .
- "Dışişleri bakanlığı açıklaması" (Türkçe). 8 Ocak 2015 tarixində .
- "Paris Büyükelçiliği web sitesi" (Türkçe). 2015-01-08 tarixində . İstifadə tarixi: 2023-08-09.
- Emin Çölaşan. "Bir ibret belgesi" (Türkçe). Hürriyət. 16 Şubat 2007. 2007-02-18 tarixində . İstifadə tarixi: 2023-08-11.
Həmçinin bax
Mənbə
- Kıvırcık, Emir. Büyükelçi (Türkçe). TİMAŞ Yayınevi.
- Adler, Jacques. The Jews of Paris and the Final Solution (İngilizce). Oksford Universiteti Yayınları (Oxford University Press). (#apostrophe_markup)
- Marrus, Michael R.; Paxton, Robert O. Vichy France and the Jews (İngilizce). Stanford University Press.
- Andrew, Mango. Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey ISBN 158567334X (İngilizce). The Overlook Press.
- Şalom Gazetesi, 21.03.2007 2020-11-25 at the Wayback Machine
- An Ambassador and a Mensch yazar=Prof. Arnold Reisman.
- Shoah: Turkey, the US and the UK yazar=Prof. Arnold Reisman.
- Turkey and the Holocaust yazar=Prof. Stanford Shaw.
Xarici keçidlər
- "Paris Büyükelçiliği tarihindeki önemli olaylar", Paris Büyükelçiliği Web Sitesi 2015-01-08 at the Wayback Machine
- "27 Ocak 2007 tarihli 27 Ocak Yahudi Soykırımını Anma Günü hk. mesaj", Dışişleri Bakanlığı Resmi web sitesi 2015-01-08 at the Wayback Machine
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Mehmet Behic Erkin 1876 Konstantinopol Osmanli imperiyasi 1961 Istanbul turk esgeri siyasetcisi ve diplomati Behic Erkinturk Behic ErkinTurkiyenin Fransadaki sefiri1939 1943Bas nazirIsmet InonuTurkiyenin Macaristandaki sefiri1928 1939Bas nazirMustafa Kamal AtaturkTurkiye Ictimai Isler naziri14 yanvar 1926 15 oktyabr 1928Bas nazirIsmet InonuEvvelkiSuleyman Sirri AralSonrakiReceb PekerTurkiye Respublikasi Dovlet Demir Yollari TCDD bas direktoru1 dekabr 1921 11 yanvar 1926SonrakiVesfi TunaTurkiye Boyuk Millet Meclisinin II VII cagirislari millet vekiliSecim bolgesi1923 Istanbul 1927 Istanbul 1943 CanqiriSexsi melumatlarDogum adi Mehmet BehicDogum tarixi 1876Dogum yeri Konstantinopol Osmanli imperiyasiVefat tarixi 1961Vefat yeri Istanbul Istanbul ili TurkiyeDefn yeri EskiseherPartiya Cumhuriyyet Xalq PartiyasiTehsili Turkiye Quru Qosunlari mektebi Osmanli Herbi Mektebi d Ixtisasi esger siyasetci ve diplomatFealiyyeti diplomat siyasetci herbi qulluqcuDini islamHerbi xidmetXidmet illeri 1900 1926Mensubiyyeti Osmanli imperiyasi 1900 1920 Turkiye 1920 1926 Rehberlik edib Canaqqala doyusunde Ordu Daire bascisi Turkiye Istiqlaliyyet muharibesinde butun cebhe dasinma islerinin rehberiDoyusler Birinci Dunya muharibesi Turkiye Istiqlaliyyet muharibesiRutbesi miralayTeltifleri Vikianbarda elaqeli mediafayllar Canaqqala doyusu bitdikden sonra Alman dovletinin en onemli mukafatlarindan olan Demir Xac medalinin en yuksek rutbesi I dereceli Demir xac ordeni ile almanlar terefinden teltif edilen iki komandirden biri olmusdur Digeri ise Mustafa Kamal Ataturk olub Ister Canaqqala doyusunun mudafie seferberlik planini hazirlayaraq isterse de Ordu Daire bascisi oldugu dovrden hazirladigi mudafie seferberlik planini muveffeqiyyetle heyata kecirerek muharibenin zeferindeki mukemmelliyetci idareciliyine gore Osmanlilar terefinden iki medal elece de almanlar terefinden de iki medalla teltif olunaraq qehreman elan edilmis komandirdir Elece de Turkiye Istiqlaliyyet muharibesinde Mustafa Kamal terefinden Siz dasimalarda muveffeqiyyetli olun ki men de cebhelerde ugur qazanim deyerek butun dasinma islerini guvenerek hevale etdiyi ve Mustafa Kamalin yaxin dostu kimi taninan komandir olub O Istiqlaliyyet muharibesiden sonra hem Istiqlal medali ile teltif olunub hem de Turkiye Boyuk Millet Meclisinin xususi teqdirnamesi ile Qurtulus Savasi Qehremani adina layiq gorulub Turkiye Respublikasi Dovlet Demir Yollarinin 1920 1926 qurucusu ve ilk bas direktoru olan Erkin Demir yollarinin atasi kimi de taninir Turkiye Boyuk Millet Meclisinin II ve III dovr cagirislarinda 22 noyabr 1928 ci ilde istefa verdi Istanbul VII cagirisinda 1926 1928 ci illerde Canqiri naibi ve ictimai isler naibi indiki ictimai isler naziri vezifelerinde calismisdir Nazirlikde oldugu muddetde Icra Deputatlari Surasinin uzvu kimi Milli Tehlukesizlik Xidmetleri Teskilati Milli Kesfiyyat Teskilati imzalarindan birinin sahibi hem ideya atasi hem de tesisci olub 1926 ci ilde respublikanin ilk pensiya fondu olan Imalat i Herbiyye Teavun ve Sigorta Fondu nu tesis edib O Ataturkun 1907 ci ilden en yaxin hemkarlarindan biri idi sexsi mektublarinda fikirlerini aciq sekilde bolusduyu milli ve dunya movzularinda fikir mubadilesi apardigi nadir insanlardan idi O Osmanli imperiyasinda demir yollari haqqinda eser yazan ilk ve yegane muselman turkudur Ikinci Dunya muharibesi illerinde Parisde sefir isleyerken minlerle yehudini nasistlerin soyqirimindan xilas etmesi ile taninir HeyatiO 1876 ci ilde Istanbulda anadan olub Atasi Omer Fevzi Pasanin oglu mahal valisi Cemil bey anasi Nadire xanim olub O bibisi Seide xanim ve heyat yoldasi Hidayet Pasanin yaninda boyuyub Marsal Hidayet Pasanin vezifelerine gore usaqliq illerinde Bagdad Erzincan Istanbul ve Besre vilayetlerinde yasamali olub Erzincanda olarken Erzincan herbi liseyinde herbi tehsile baslayib Hidayet Pasanin Besre valiliyi dovrunde mekteb tehsilini yarimciq qoyub ferdi dersler alib Hidayet Pasanin olumunden sonra ailesi ile birlikde Istanbula qayidib 1894 cu ilde Istanbulda Herbi Rustiyyeni 1895 ci ilde Herbi liseyi 1898 ci ilde Herb mektebini 1901 ci ilde Herbi Akademiyani bitirmisdir 1902 ci ilde Salonikideki 3 cu Ordu Komandanligina teyin edilib Burada vezifesini yerine yetirerken tanis oldugu Mustafa Kamalla dostluqlari heyati boyu davam edib Bu arada Behic bey 12 fevral 1902 ci ilde Midilli valisi Resid Pasanin qizi Behiye xanimla evlenib Bu evlilikden onlarin Reside 1902 adli qizi Necit 1903 ve Vecih 1904 adli iki oglu olub Istanbul Saloniki Musterek Demir Yolu mufettisliyi 1904 cu ilden sonra Saloniki Istanbul demir yolu muhafisesinin mufettisi qerargah kapitani vezifesinde calismisdir Ikinci Mesrutiyyetinin elanindan sonra 31 mart hadisesi baslayanda qiyami yatirmaq ucun Istanbula geden Hereket Ordusunda da istirak edib 1910 cu ilde Saloniki Istanbul xetti uzre yeni yaradilmis herbi komissarliga teyin edilib 1912 ci il Balkan muharibesi zamani yunanlar terefinden esir goturulub Xilas edildikden sonra Erkan i Harbiyede vezifeye baslayan Erkin Demir Yollari Ordu xidmetinde islemeye mecbur olub O I Dunya muharibesi illerinde demir yollarinin yaradilmasi ve istismari ile bagli tecrubelerini catdirdigi Herbi xidmet baximindan demir yollarinin tarixi istifadesi ve teskili adli kitabini nesr etdirib Birinci Dunya muharibesindeki missiyalari Behic bey Canaqqala doyuslerinde Miralay Behic beyin doyusun qalibiyyet qazanmasinda boyuk payi olmusdur O mutemadi olaraq cebheye esger ve sursat catdirmagi bacaran komandir olub Bu sebebden Canaqqalani mudafie eden Turk Quvvelerinin komandani marsal Otto Liman fon Sanders Behic beye Almaniya dovletinin en yuksek ordeni olan 1 ci dereceli Demir xac medali ile teltif edilmesini martin 29 da Almaniya imperatoruna teklif etmisdir 29 mart 1918 ci ilde daha evvel Behic beye verilen II dereceli Demir xac medalinin bu defe I derecesi verildi Almanlar Canaqqala doyusunde xidmet eden butun Osmanli Ordusunun zabitlerine II dereceli Demir xac ordenini teqdim ederken I dereceli Demir xac medalina ise yalniz Behic Erkin ve Mustafa Kamal layiq goruldu 1918 ci ilde Azerbaycanin ilk nizami ordusunun yaradilmasi ile mesgul olan Behic bey herbi polis ve jandarm teskilatini yaratmaq ucun 19 iyul 28 avqust 1918 ci il tarixleri arasinda Genceye gonderildi Behic beyin 1918 ci il avqustun 3 de hazirladigi Azerbaycan Jandarma Teskilatinin Nizamnamesi Azerbaycan Nazirler Surasi sedri Feteli Xan Xoyski ve Herbi Nazir muavini Azerbaycan Xalq Cumhuriyyetinin hokumet uzvu Ismayil xan Ziyadxanov terefinden Behic beyin istiraki ile imzalandi Behic beyin baslangicindan imzalanana qeder hazirlayib yekunlasdirdigi bu teskilat Bakini Leninin teyin etdiyi ermeni komissari Stepan Saumyanin basciliq etdiyi Qirmizi Ordudan xilas etdi ve seherin azerbaycanlilar terefinden alinmasini temin etdi Teessuf ki Azerbaycanin paytaxti Bakinin isgaldan azad edilmesinde aparici rol oynamis Behic beyin bu uguru az taninir 1918 ci il sentyabrin 15 de Bakidaki idare bu jandarma terefinden ele kecirildikden sonra teskilatin qerargahi Bakiya kocuruldu Ateskes razilasmasi imzalanandan sonra o Istanbula qayitdi Dovlet Demir Yollari idaresi Mustafa Kamal Ataturkun tarixde Ag Zabitler siyahisi kimi taninan ve Bas komandanin Anadoluya kecirmek istediyi zabitlerin siyahisini Behic beye gonderdiyini anlayan Damat Ferid hokumeti haqqinda edam fermani cixarmasi uzerine isgalci ingilisler terefinden axtarisda oldugu bilinen Behic bey Milli Mubarize herekatina qosulmaq ucun Anadoluya kecerek Turkiye Istiqlaliyyet muharibesinin en onemli qehrmanlarindan biri olur O 1920 ci il iyulun 5 de Ankaraya gelib Bas Qerargah reisi Ismet Pasa ona ikinci prezidentliyi teklifini ederken Ictimai Isler Nazirliyi uzre muavini Bayinciliq Naziri Ismayil Fazil Pasa terefinden ise Anadolu Demir Yollari Emeliyyat mudirliyi teklif edilib Mustafa Kamalin yonlendirmesi ile ikinci teklifi qebul ederek demir yollarinin reisi olub Osmanli imperiyasi dovrunde demir yollari ile bagli yegane eser yazmasi ve 1903 cu ilden baslayaraq Demir Yollari Xett Komissarligi ve Techizat Sobe Mudiri muavini kimi tecrubelere sahib olmasi lakin en esasi Canaqqala doyusunun butun cebhe dasimalarini planlayan ve muveffeqiyyetle heyata keciren komandir oldugu ucun Istiqlaliyyet muharibesinin butun cebhelerini esger silah ve techizatla temin etmek vezifesine uygun gorulub Mustafa Kamalin Men cebhelerde ne edeceyimi bilirem amma ordumuzun nece tez cebhelere gonderileceyini bilmirem bu da yalniz selahiyyetli bir adamin emri ile gerceklese biler ki men de cebhede muveffeqiyyet qazana bilim bu sozlerinden sonra vezifeni uzerine goturen Behic bey Isime hec kim qarismamalidir sertini ireli surur ki bu sertde Mustafa Kamal terefinden qebul edilir Behic bey demir yollarinin kesisdiyi Eskiseherde baza qurub muharibe boyu muveqqeti qatarlarla cebheye esger sursat ve levazimat dasiyib relsler cekdirmisdir Lazim olanda da relslerden ve vaqonlardan polad elde ederek qilinclar da duzeltdirmisdi 18 fevral 1926 ci il tarixli Servet i Funun jurnalinda Behic bey Ankara Ictimai Isler Nazirliyinden verilen asagidaki teleqramda Behic Erkinin Turkiye Istiqlaliyyet muharibesinin zeferinde en muhum payi olan komandirlerden biri kimi movqeyi en yaxsi sekilde izah edilib Bu andan etibaren butun xalq fedakar demir yolcularimizi qehreman ordumuzun Allahdan sonraki yegane heqiqi qehremanlari kimi gorur Behic bey Istiqlaliyyet muharibesindeki muhum rolu ve ugurlarina gore hem TBMM nin Xususi terif i hem de Istiqlal medali ile teltif edilmisdir Turkiyede demir yollarinin qurucusu sayilan Behic Erkin bir cox menbelerde Demir yollarinin Atasi ve Turkiye Demir yollari Senayesinin Atasi kimi xatirlanir 1920 ci ilin iyulunda basladigi ve 6 il davam etdirdiyi Bas Mudirlik dovru Ictimai Isler naziri olduqdan sonra basa catmisdi Ictimai Isler Nazirliyi 1926 1928 ci illerde Ictimai Isler nazirinin muavini oldugu dovrde o demir yollarinin millilesdirilmesi 50 ilden sonra ilk defe demir yollarinin islek dilinin fransizcadan turkceye cevrilmesi ilk Ictimai Demir yollari muzeyinin yaradilmasi Turkiyede muxtariyyet anlayisini heyata keciren ilk sexs olaraq daha sonra Istanbul Texniki Universiteti adlandirilan Muhendislik Mektebine muxtariyyet verilmesi universitetde tehsilin turk dilinde aparilmasi Milli Kesfiyyat Teskilatinin resmilesdirilmesi ve Ataturkle birlikde MKT nin tesis fermanina birge imza atmasi Turkiyede ilk resmi qarsiliqli yardim fondunun yeni Pensiya Fondunun yaradilmasi kimi bir cox muhum ilklere imza atmisdi Behic beyin olke demir yollari ucun gorduyu isler 1933 cu ilde sadiq dostu ve dovrun prezidenti Ataturk terefinden mukafatlandirilib Cumhuriyyetin 10 cu ildonumu senlikleri ucun Onuncu il marsi yazilarken Ataturk Olkenin her tepesinde dumanlar tustulenir misrasini Demir torla tikdik dord basdan veteni misrasi ile evez ederek Behic beye Sizin emeyiniz bu misra ile daha gozel seslenir deye muraciet edib Soyadi Qanunu quvveye minende Erkin soyadi 8 fevral 1935 ci ilde Ataturk terefinden sexsen ve yazili sekilde Behic beye verilmisdir Ataturkun yaxin dostuna uygun gorduyu Erkin sozu Her seraitde dogru qerar vere bilen ozbasina ferd menasini dasiyir Budapest sefiri Karyerasinin son merhelesinde Behic Erkin Budapest sefiri 1928 1939 vezifesini icra etmisdi Onun sefirliyi dovrunde 18 dekabr 1923 cu ilde Turkiye Macaristan Dostluq muqavilesi 5 yanvar 1929 cu ilde Bitereflik Arbitraj ve Barisiq muqavilesi imzalanmisdi Heyat yoldasi Behiye xanim o Budapestde isleyerken Istanbulda vefat edir 28 oktyabr 1934 Soyadi Qanunu quvveye mindikden sonra Ataturkden Salih Bozok vasitesile ona soyad vermesini isteyen Behic bey 8 fevral 1935 ci il tarixli sehadetname ile Erkin soyadini goturur Paris sefiri Behic Erkin 1920 ci ilde 1939 cu ilde Avropadaki qarisiqligi nezere alan prezident Ismet Inonu ona Almaniya ve ya Fransaya sefirlik teklifi etdi Fransaya ustunluk veren Erkinin 31 avqust 1939 cu ilde Parisde vezifeye baslamasinin ertesi Almaniyanin Polsaya hucumu ile Ikinci Dunya muharibesi baslamis oldu Bir nece ay sonra da onun teyin olundugu Fransa da nasistler terefinden isgal edildi Yehudilerin isden qovuldugu pullarinin musadire edildiyi hebs dusergelerine surgun edildiyi gunlerde Behic bey almanlarin nadir hallarda verdiyi I dereceli Demir xac medalinin gucunden istifade ederek bir cox insanin heyatini xilas ede bilmisdi Bu qanunlari turk yehudilerine tetbiq ede bilmezsiniz Cunki menim olkemde din dil irq ayri seckiliyi yoxdur Vetendaslarimin mueyyen hissesine mueyyen ohdelikler qoymaq qanunlarimiza ziddir deyerek fasistlere muqavimet gosteren Behic Erkin hemkarlari ile birlikde oz heyatlarini riske ataraq 20 mine yaxin turk ve turk olmayan yehudilere Turkiye pasportu vererek onlarin heyatlarini xilas etmisdiler Bununla yanasi bir cox yehudi ucun sened duzeltdirerek onlarin esir dusergelerine getmekden xilas etmis gonderilenlerin bir hissesi ise sefirliyin ve konsullugun seyleri neticesinde bir bir bu dusergelerden geri alinmisdilar Hetta Fransanin yehudi esilli kecmis bas naziri Leon Blum da fasistler terefinden hebs dusergesine atilan oglu ucun Behic beye muraciet etmis Behic bey de neinki Fransanin bas nazirine komek elini uzatmis Leon Blumun oglunun dostlari ile birlikde hebs dusergesinden xilas olmasini temin etmisdi Fransanin kecmis bas naziri Leon Blumun Behic beye verdiyi tesekkur mektubunun esli Ankara Universitetinin Dil Tarix ve Cografiya fakultesinin Inqilab Tarixi Muzeyinde saxlanilir Bundan elave Behic Erkinin komek etdiyi insanlarin toplanaraq butun semimiyyetleri ile 1942 ci ilde yazdiqlari ve butun aileye xeyir dua si etdikleri mektubun esli 1958 ci ilde Behic Erkin terefinden Inqilab Tarixi Muzeyine bagislanmisdir 6 000 000 yehudi soyqirima meruz qalmaq uzre qatarlara mindirilerek namelum istiqametde Ausvitze gederken Behic Erkin ay ulduz asdirdigi 20 000 e yaxin yehudini Sefir vaqonlari adli qatarlara mindirib eyni relslerin eks istiqametinde yasamalari ucun Turkiyeye gonderdi Behic Erkinin insanliq adina yehudilere yardim etdiyi xeberi hetta Atlantikanin o tayindaki Amerikaya da catmisdi Washington Post qezetinin 17 iyun 1943 cu il tarixli mansetlerinden biri bele idi Sefirin ittiham olundugu fealiyyetine nasistlerin guclu maneesi 1943 cu ilde teqaude cixan ve 31 iyul 1943 cu ilde dovlet qullugu ve diplomatiya ile vidalasan Behic Erkin Fransani terk etmezden evvel 23 iyul 1943 cu ilde Fransa Prezidenti Marsal Filipp Peten terefinden Legion d onneur ordeni ile teltif edilmisdi Turkiye Cumhuriyyeti Xarici Isler Nazirliyi Behic Erkin ve sefirlik komandasinin Ikinci Dunya muharibesi zamani Fransada minlerle yehudini xilas etmelerini hetta oz heyatlarini bele riske atmaqlarini bele aciqladi NO 16 27 yanvar 2007 27 yanvar Holokostu Anim Gunu ile elaqedar Ikinci Dunya muharibesi zamani Holokostdan qacan yehudilere olkemiz terefinden gosterilen yardimlarin bir cox numuneleri vardir Muharibe zamani Selaheddin Ulkumen Necdet Kent Namik Kamal Yolqa ve Behic Erkin kimi diplomatlarimiz heyatlarini riske ataraq isgalci quvvelerin Rodos Marsel ve Paris kimi seherlerde yehudi esilli turk vetendaslarini olum dusergelerine gondermesinin qarsisini almisdirlar Turkiye Respublikasi vetendasi olmayan minlerle yehudiye de yardim gosterilmisdi Paris Sefirliyinin Internet saytinda Paris Sefirliyinin tarixindeki muhum hadiselerle bagli bolmede Visi rejimi dovrunde Fransada xidmet etmis sefir Behic Erkin Paris Bas Konsulu Namik Yolqa Marsel Konsullugunun vitse konsulu Necdet Kent de daxil olmaqla turk diplomatlarinin turk pasportu vererek minlerle yehudi nasist teqibinden qacmasina komek etdikleri barede genis yazi vardir Parlament uzvu 26 avqust 1943 cu ilde Fransadan Turkiyeye qayidan Behic Erkin 2 sentyabr 1943 cu ilde Ismet Inonunun xahisi ile I Bas mufettis vezifesine teyin edilen Canqiri Millet vekili Avni Doganin yerine Canqiridan VII dovr Millet vekili secildi Onun parlamentdeki selahiyyetleri 1946 ci il avqustun 5 de basa catib Cenub Demir Yollari sirketi 29 mart 1947 ci ilde Parisde Regie Generale sirketinin idare etdiyi Cenub Demir Yollari sirketinin Turkiyedeki Meclis Idaresi nascisi secildi ve 30 mart 1957 ci ilde sirketin baglanmasina qeder bu vezifesinde qaldi Erkin omrunun sonuna kimi bezi qezetlerde demir yolu ile bagli yazilar yazib demir yollarinin veziyyetini daim yaxindan izleyib Olumu Meqberesi 11 noyabr 1961 ci ilde Istanbulda vefat eden Behic Erkin Izmir Istanbul Ankara xetlerinin birlesdiyi Eskiseher Enveriye stansiyasinda ucbucaqda defn olunmaq vesiyyetini etmisdi Bir muddet sonra Turkiye Respublikasi Dovlet Demir Yollari Umumi mudirliyi terefinden insa edilen meqbereye kocuruldu ve vesiyyeti yerine yetirilmis oldu Haqqindaki kitablarBehic Erkinin 61 il saxladigi ve Inqilab Tarixi Muzeyinde olan cemi 960 defterden ibaret nevesi Emir Kivircik terefinden toplanilib umumilesdirilen Cebheye geden yol adli kitabinda Behic Erkinin Canaqqala doyusu ve Istiqlaliyyet muharibesinde elde etdiyi maddi texniki nailiyyetleri ve Turkiye Cumhuriyyetinin qurulmasindaki ugurlarindan behs edilir Behic Erkinin Paris sefirliyi dovrunde beseriyyet namine gosterdiyi seyleri Emir Kivircik terefinden Timas nesriyyati terefinden nesr olunan Sefir kitabinda oz eksini tapmisdir Behic Erkin haqqinda akademik arasdirma Prof Arnold Reysman terefinden aparilmis ve onun bu arasdirmalari An Ambassador and a Mensch kitabinda toplanmisdir Yeruselim Yehudi Universitetinin professoru Yitzak Kerem ve tarixi tedqiqatci yazar Endryu Manqo kitabin arxa qapagindaki serhleri ile bu akademik nesrin deyerini bir daha vurgulamislar Behic Erkine hesr etdiyi kitabinda Holokostdan sag cixan Prof Reysman bir cox resmi dovlet arxivlerinden xususile ABS Dovlet Departamentinin arxivlerinden elde etdiyi senedleri ortaya qoyaraq Erkinin minlerle insani xilas etdiyini akademik olaraq subut etmisdir Hemcinin Prof Reysmanin Soah Turkiye ABS ve Boyuk Britaniya kitabi ve Prof Stanford Sounun Turkiye ve Holokost kitabinda Behic Erkinin Holokost qurbani olan yehudilere nece komek etdiyine dair melumat ve senedleri ozunde eks etdiren basqa bir akademik arasdirma da var Yad Vaseme muracietiIsrail Yad Vasem Fondunun resmi Dunya xalqlari edaletlileri siyahisina daxil edilmesi ve Israilin en ehemiyyetli dovlet mukafati olan Beynelxalq durust insan Israil Turk Derneyi terefinden 2007 ci ilde muraciet edildi Lakin adi cekilen birlik 2011 ci ilde hazirlanan ve hele de yasamaga davam eden Turk Pasportu senedli filminde oz hekayetlerini danisan 20 ye yaxin sahidden hec birinin sehidliyini almadigina ve Yad Vaseme vermediyine gore bu yalniz erize kimi qaldi Nevesi Emir Kivircik medal dalinca getdiyi ile bagli yayilan soz sohbetlerin eksine aile ucun en ehemiyyetli medalin Istiqlal medali oldugunu ve Behic Erkinin indiye qeder sahib oldugu butun medallarin Behic Erkine teqdim edildiyini vurguladi Bu medali almaq ucun hec bir cehdin olmadigini ve bundan sonra da olmayacagini nevesi vurgulayib Bundan elave kitabinin ingilis dilinde Dunyada hec bir sey ailemize xeyir dua mektubundan deyerli deyildir deye bildirerek 1942 ci ilin noyabrinda Behic Erkine Fransada soyqirim tehlukesi ile uzlesmis minlerle yehudi adindan yazilan ve xeyir dua ile biten mektubun eslini qoymusdur QeydlerBu eser Ankara Universitetinin Diller Tarix Cografiya fakultesi Inqilab Tarixi Muzeyinin Arxivinde qorunur Istinadlar TBMM Albumu 1 Cilt 1920 1950 PDF archive missing date tarixinde PDF Bibliotheque nationale de France Behic Erkin BnF identifikatoru fr aciq melumat platformasi 2011 1912 basimi Demiryolunun Askerlik Acisindan Tarihi Kullanimi ve Teskilati Orijinal nushasi Ankara Universitesi Dil ve Tarih Cografya Fakultesi bunyesindeki Inkilap Tarihi Muzesi ndedir Dilaver Dinc Behic Erkin ve Demiryollarinin Kurulusu Ankara Universitesi Turk Inkilap Tarihi Enstitusu Yuksek Lisans Tezi Ankara 2009 PDF archive missing date tarixinde PDF Fulya Celik Emir Kivircik in Buyukelci ve Elie Wiesel in Gece adli eserlerine yansiyan antisemitik ogeler bir imgebilim calismasi Eskisehir Osmangazi Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Yuksek Lisans Tezi Eskisehir 2014 PDF archive missing date tarixinde PDF Zaferin en buyuk yardimcisi Turkey Ingilizce Jewish Virtual Library archive missing date tarixinde Turkish diplomats honored in New York Ingilizce Raoul Wallenberg Vakfi 1 Kasim 2005 archive missing date tarixinde Disisleri bakanligi aciklamasi Turkce 8 Ocak 2015 tarixinde Paris Buyukelciligi web sitesi Turkce 2015 01 08 tarixinde Istifade tarixi 2023 08 09 Emin Colasan Bir ibret belgesi Turkce Hurriyet 16 Subat 2007 2007 02 18 tarixinde Istifade tarixi 2023 08 11 Hemcinin baxOskar Sindler Selaheddin UlkumenMenbeKivircik Emir Buyukelci ISBN 9786051142340 Turkce TIMAS Yayinevi Adler Jacques The Jews of Paris and the Final Solution ISBN 0 19 504306 5 Ingilizce Oksford Universiteti Yayinlari Oxford University Press apostrophe markup Marrus Michael R Paxton Robert O Vichy France and the Jews ISBN 0 8047 2499 7 Ingilizce Stanford University Press Andrew Mango Ataturk The Biography of the Founder of Modern Turkey ISBN 158567334X Ingilizce The Overlook Press Salom Gazetesi 21 03 2007 2020 11 25 at the Wayback Machine An Ambassador and a Mensch ISBN 1450558127 yazar Prof Arnold Reisman Shoah Turkey the US and the UK ISBN 1439240221 yazar Prof Arnold Reisman Turkey and the Holocaust ISBN 0814780156 yazar Prof Stanford Shaw Xarici kecidler Paris Buyukelciligi tarihindeki onemli olaylar Paris Buyukelciligi Web Sitesi 2015 01 08 at the Wayback Machine 27 Ocak 2007 tarihli 27 Ocak Yahudi Soykirimini Anma Gunu hk mesaj Disisleri Bakanligi Resmi web sitesi 2015 01 08 at the Wayback Machine