Mustafa Fevzi Çakmaq (12 yanvar 1876 – 10 aprel 1950) — türk feldmarşalı (Mareşal) və siyasətçi. O, 1918 və 1919-cu illərdə Baş Qərargah rəisi, daha sonra 1920-ci ildə Osmanlı İmperiyasının Hərbi Naziri vəzifələrində çalışıb. Daha sonra Böyük Millət Məclisinin müvəqqəti hökumətinə daxil olub , baş nazirin müavini , milli müdafiə naziri və daha sonra 1921–1922-ci illərdə Türkiyənin baş naziri. O, müvəqqəti Ankara hökumətinin ikinci Baş Qərargah rəisi olub .və Türkiyə Respublikasının ilk Baş Qərargah rəisi .
Fevzi Çaxmaq | |
---|---|
türk. Fevzi Çakmak | |
![]() | |
Şəxsi məlumatlar | |
Doğum tarixi | 12 yanvar 1876 |
Vəfat tarixi | 10 aprel 1950[…](74 yaşında) |
Vəfat yeri | |
Dəfn yeri | |
Təhsili |
|
Fəaliyyəti | siyasətçi, hərbi qulluqçu |
Hərbi xidmət | |
Qoşun növü | Osmanlı ordusu, Türkiyə Quru Qoşunları |
Döyüşlər | |
Rütbəsi | Marşal[d] |
| |
![]() | |
![]() |
Hərb Kollecini qərargah kapitanı kimi bitirən və Baş Qərargahın 4-cü şöbəsinə təyin olunan Mustafa Fevzi Osmanlı İmperatorluğunun uzun sürən süqutu zamanı Birinci Balkan müharibəsi və Monastir döyüşü kimi çoxsaylı döyüşlərdə iştirak edib . O, V Korpusun Komandiri kimi Gelibolu müdafiəsi boyunca məşqul olub və bu müddətdə kiçik qardaşı Çunuk Bayır döyüşündə şəhid olub . Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Osmanlı İmperatorluğunda Paşa və Baş Qərargah rəisi olmuş və Birinci Ordu Qoşunları Müfəttişliyinə komandir təyin edilmişdir.1919-cu ildə Sadrazam Əhməd Tofiq Paşa tərəfindən . 1920-ci ildə qısa müddətə Hərbi Nazirlik vəzifəsini yerinə yetirdikdən sonra Fevzi müxalif Ankara Böyük Millət Məclisinə Kozan millət vəkili olaraq qatılmaq üçün ayrıldı .
1920-ci ildə Mustafa Kamal Paşa tərəfindən Milli Müdafiə Naziri və Baş Nazirin müavini vəzifəsinə təyin edilmiş , Türk Qurtuluş Savaşı boyunca , xüsusilə Sakarya Döyüşündə çoxsaylı hərbi uğurlara komandanlıq etmişdir . 1921-ci ildə Mustafa Kamalın yerinə baş nazir oldu, 1922-ci ildə Dumlupınar döyüşündə müvəffəqiyyətli olmaq üçün istefa verdi . Mustafa Kamalın tövsiyəsi ilə 1922-ci ildə Feldmarşal (Mareşal) təyin edildi . 1921-ci ilin avqustunda İsmət İnönüdən sonra Baş Qərargah rəisi olmuş və 1923-cü ildə Türkiyə Cümhuriyyəti elan edildikdən sonra da vəzifəsini davam etdirmişdir. 'Çakmak' soyadını qəbul edərək, bu vəzifəyə namizəd olmuşdur. Mustafa Kamal Atatürk 1938-ci ildə Atatürkün vəfatından sonra Türkiyə prezidenti oldu, ancaq İnönü lehinə geri çəkildi . 1944-cü ilə qədər Baş Qərargah rəisi vəzifəsini davam etdirdi, sonra Demokrat Partiyasından İstanbul millət vəkili oldu . Daha sonra Demokratlardan istefa verdi və Osman Bölükbaşının başçılıq etdiyi Millət Partiyasının həmtəsisçisi oldu .
Həyatı
Erkən illər
Mustafa Fevzi 12 yanvar 1876-cı ildə Cihangirdə (İstanbul , Osmanlı İmperatorluğu) Ömər Ağanın kiçik oğlu Varnalı Hacı Bəkir Əfəndinin qızı anası Hesna Xanım və Çakmakoğlu Hüseyn Dərvişin oğlu atası Əli Sırrı Əfəndinin ailəsində anadan olmuşdur. Kaptan və Tophane üçün (Arsenal) katib olaraq xidmət etdi. 1879-cu ildə atası Əli Sırrı bəy Rumeli Kavağında Qaradəniz Topçu Alayına (Karadəniz Topçu Alayı) təyin olundu , ailəsi oraya köçdü. Beləliklə, Fevzinin Ordudakı adı "Kavaklı Fevzi Paşa" olacaq.
1882–1884-cü illərdə Rumeli Kavağındakı Sadıq Hoca Məktəbində oxudu. 1884–1886-cı illərdə Sarıyerdəki Tedrisiye-i Haybiye Mektebində , 1886-cı illərdə Selanik Əskəri Rüşdiyesi , 1886-cı illərdə isə Soğukşişi Əskəri Əskəriyyə Məktəbində təhsilini davam etdirdi . 1887–1890-cı illərdə ərəb və fars dillərini Misir və Bağdadda təhsil almış , dövrün ziyalılarından olan babası Hacı Bəkir Əfəndidən öyrənmişdir . 1890–1893-cü illərdə Kuleli Hərbi Liseyində (Kuleli Askerî İdadisi) davam etdi. Kuleli hərbi liseyini bitirdikdən sonra 29 aprel 1893-cü ildə Pangaltıda yerləşən Harbiye Mektibinə (Mekteb-i Füsûn-u Harbiyye-i Şâhâne) daxil oldu. 28 yanvar 1896-cı ildə sinif yeddincisi olaraq hərbi məktəbi bitirərək Osmanlı ordusuna qatıldı. piyada leytenant (Mülâzım -ı Sani).
28 yanvar 1898-ci ildə Hərbi Akademiyaya (Mekteb -i Erkan-ı Harbiye-i Şahâne), indiki: Harp Akademisi) daxil oldu və 16 mart 1897-ci ildə baş leytenant rütbəsinə yüksəldi . ı Evvel). 25 dekabr 1898-ci ildə Akademiyanı qərargah kapitanı (Erkân-ı Harp Yüzbaşısı) kimi bitirdi və Baş Qərargahın 4-cü şöbəsinə təyin edildi.
Qərbi Rumeli
11 aprel 1899-cu ildə 3-cü Ordunun Metroviçada (indiki Mitrovitsa) Şəmsi Paşanın komandanlığı ilə 18-ci nizami diviziyanın (Sekicinsi Nizamiye Fırkası On) qərargah zabiti oldu . O , məlumat toplamaq üçün onların qəzetlərini oxumaq üçün serb , bolqar , alban dillərini öyrənmişdir. 20 aprel 1900-cü ildə Kolağası , 20 aprel 1902-ci ildə mayor (Binbaşı), 19 iyul 1906-cı ildə podpolkovnik (Kaymakam) və 17 dekabr 1907-ci ildə Miralay rütbələrinə yüksəlmişdir .
Bəzi tədqiqatçıların fikrincə, o, İttihad və Tərəqqi Komitəsi ilə əlaqə saxlamış və komitənin Metroviça blanşının gizli idarə heyətinin üzvü seçilmişdir. 3 iyul 1908-ci ildə etnik alban olan Resnedə (indiki: Resen) yerləşmiş baş kapitan Əhməd Niyazi bəy 200 əsgər və çoxlu sayda mülki şəxslə təpələrə çıxdı və manifest verdi. konstitusiya hökumətinin bərpasını tələb edirdi. Etnik alban olan Şəmsi Paşa üsyançını əzmək əmri aldı və iki batalyonla Monastıra getdi, lakin leytenant Bigalı Atıf bəy tərəfindən güllələnərək öldürüldü.
19 avqust 1909-cu ildə Hərbi Rütbələrin Təmizlənməsi Qanununa (Təsfiye-i Rüteb-i Əskəriye Kanunu) görə mayor rütbəsinə endirilmişdir.
29 dekabr 1908-ci ildə Taşlıca (indiki Pljevlja) qubernatoru (mütəssərif) və komandiri , eyni zamanda 35-ci Briqadanın (Otuzbeşinci Liva) komandiri təyin edildi. 15 yanvar 1910-cu ildə müvəqqəti olaraq Kosovo Müvəqqəti Korpusunun (Mürretep Kosova Kolordusu) qərargahına təyin edildi, 29 sentyabrda podpolkovnik rütbəsinə yüksəldi (Kaymakam) və 27 iyulda. həmin korpusun qərargah rəisi oldu.
1911-ci il yanvarın 15-də Baş Qərargahın 4-cü şöbəsinə təyin edildi. 2 oktyabr 1911-ci ildə İşkodrada (indiki Şkoder) olarkən İtaliya-Türkiyə müharibəsi (29 sentyabr 1911 – 18 oktyabr 1912) başladığı üçün Qərbin müdafiəsi üçün yaradılmış Qərb Ordusuna təyin edildi. Birinci Ferik Əli Rıza Paşanın komandanlığında Rumeli . Oktyabrın 6 — da İpək Sancağının (indiki Peç rayonu) valisi təyin edildi.). Oktyabrın 19-da Baş Qərargahın 4-cü şöbəsində vəzifəsini davam etdirmək üçün İstanbula qayıtdı. 1912-ci il fevralın 11-də Albaniya və üç vilayətdə (Selanik , Monastir , Kosova) islahat qərarı ilə Daxili İşlər Naziri Hacı Adil bəyin sədrliyi ilə yaradılmış komitənin üzvü təyin edilir . Mayın 9-da Sədarətdə yaradılmış katibliyə , iyulun 3-də isə Yakovada (indiki: Gjakova) 21-ci [ aydınlıq lazımdı ] Piyada Diviziyasının (Yırmı Birinci Fırka) komandir müavini vəzifəsinə təyin edildi avqustun 6-da Kosovo Baş Qüvvələrinin (Kosova Kuva-yi Umumiyesi) qərargahına.
Balkan müharibələri
29 sentyabr 1912-ci ildə Qərb Ordusu tərkibində yaradılmış Ferik Halepli Zəki Paşanın komandanlığı ilə Vardar Ordusunun 1-ci şöbəsinə (hərəkət rəisi) təyin edildi . Birinci Balkan Müharibəsi zamanı (8 oktyabr 1912 – 30 may 1913), Kumanovo döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra (23 – 24 oktyabr 1912) Fevzi yazırdı ki, Osmanlı qüvvələrinin geniş bir əraziyə yayılması təşəbbüskar idi. düşmən və o səfərbərlik və konsentrasiya planı zəif hazırlanmış və qüsurlu idi. O, həmçinin artilleriya, simsiz və hava bölmələrində böyük çatışmazlıqların olduğunu qeyd edib, lakin o, Monastir (indiki: Bitola) ərazisindən daxili xətlərdə əməliyyat aparan yüz min nəfərlik altı korpusdan ibarət ordu yaratmaq ideyasını irəli sürdüyünü yazırdı . Vardar ordusu Monastıra çəkildi.
Noyabrın 16 — da Monastir döyüşü zamanı (16 – 19 noyabr 1912) onun kiçik qardaşı Muxtar Əfəndi Bitolanın şimal-qərbindəki Oblakovo yüksəkliyində döyüşdə həlak oldu. Bitola döyüşündəki məğlubiyyətdən sonra o, Vardar Ordusunun 78 piyada batalyonu üçün effektiv gücünün 39.398 nəfər olduğunu yazırdı. Vardar ordusu Albaniyaya çəkildi. Mayın 10 — da Vardar ordusunun baş qərargah rəisi olan Miralay İbrahim Xəlil bəy (Sedəs) İstanbula getdiyi üçün Fevzi qərargah rəisini vəkil etdi. İyunun 19-da Vardar Ordusunun qərargahı, Karadeniz və Gülcemal adlı buxar gəmiləri ilə Semanda sol körpüdənvə iyunun 22-də İstanbula gəldi.
Fevzi yazırdı:
6 iyun 1329-cu il səhəri Karadeniz , günorta saatlarında Gülcemal , Seman körpüsündən ayrıldı. Mən də Gülcemal gəmisinə mindim . Qərbi Rumelidə beş əsrlik türk hökmranlığı ilə vidalaşdıq. Günəş batanda Albaniya sahilləri yavaş-yavaş gözümüzün qabağında görünmürdü. Vətənimizin əsrlər boyu əcdadlarımızın qanı ilə suvardığı, çoxlu köhnə-yeni şəhidlərimizin dəfn olunduğu bir hissəsinin təslim olması ürəyimizə yolverilməz ürək bulanması, həsrət saldı. Bu gün cəhalət və siyasətin qurbanı olan Qərbi Rumeli acınacaqlı kədərlər içində çırpınırdı.
2 avqust 1913-cü ildə Ankara Ehtiyat Diviziyasının (Ankara Redif Fırkası), noyabrın 6-da 2-ci Piyada Diviziyasının (İkinci Fırka) komandiri və noyabrın 24-də isə rütbəsi yüksəldi. Miralay rütbəsi.
Birinci Dünya Müharibəsi
22 dekabr 1913-cü ildə V Korpusun komandiri təyin edildi . Onun korpusu Gelibolu müdafiəsi ilə məşğul idi . 2 mart 1915-ci ildə Mirlivə rütbəsinə yüksəldi . İyulun 13-də Gelibolu Cəbhəsinə gəldi və Açı Baba (İkinci Kərəvizdəre Muharebesi) və Sarı Bayır döyüşlərində öz korpusuna komandanlıq etdi . Avqustun 8-də onun kiçik qardaşı, 64-cü alayın 2-ci batalyonunun 1-ci rotasının komandiri, leytenant Mehmed Nazif Əfəndi Çunuk Bayır döyüşündə şəhid oldu .
6 dekabr 1915-ci ildə o, eyni zamanda Anafartalar dəstəsinin komandiri kimi xidmət etmişdir. 1916-cı ilin aprelində Şərq Cəbhəsinin 3-cü hərbi dairəsinə, 7 sentyabr 1916-cı ildə isə 5, 11 və 37-ci Qafqaz diviziyalarından ibarət II Qafqaz Korpusunun komandiri təyin edilib. 5 iyul 1917-ci ildə Diyarbəkirdə 2-ci Ordu komandirliyinə təyin edildi .
9 oktyabr 1917-ci ildə Sinay və Fələstin Cəbhəsində 7-ci Ordu komandanlığına təyin olundu və oktyabrın 18-dək Hələbdə qaldı və qərargahını Halilürrəhmana irəliləməyə başladı və oktyabrın 23-də oraya gəldi. Erich von Falkenhayn 28 oktyabrda Fevziyə Beersheba və Fələstin Cəbhəsinin şərq yarısına nəzarət etdi, lakin Falkenhayn eyni gündə növbəli əmrlər verdi. Bu əmrlərə görə, Sinay Cəbhəsindəki bütün bölmələrin komandanlığını Kress von Kressenstein , yeni komanda tənzimləmələri işlək olana qədər verdi
1918-ci il fevralın 15-də o, Erich von Falkenhayna məktub yazdı ki, səmərəsiz rabitə xətləri və ordunun gücü və vəziyyəti ilə mütənasib olan təchizat və işə qəbul zonası ilə bağlı ciddi problemlər var. Bundan başqa, o qeyd edib ki, burada onun qüvvəsi az olan ordusunun cəbhə bölgəsində təlim keçmək üçün cəbhə hissələrini geri çəkə bilməməsi nəticəsində yaranan döyüş vərdişləri ilə bağlı problemlər var.
28 iyul 1918-ci ildə o, Ferik rütbəsinə yüksəldi , lakin 1918-ci ilin avqustunda xəstələndi və müalicə almaq üçün İstanbula getdi.
Birinci Dünya Müharibəsindən sonra 24 dekabr 1918-ci ildə Fevzi Paşa Osmanlı İmperatorluğunun Baş Qərargah rəisi (Erkân-ı Harbiye Umûmiye Riyaseti) vəzifəsinə təyin edildi. 1919-cu ilin aprelində Konstantinopolda Şevkət Turqut Paşa , Cevat Paşa ilə gizli görüşərək vətənin müdafiəsi üçün ordu müfəttişliyi yaratmaq üçün "Üçlər andı" (Üçlər Misâkı) adlı hesabat hazırladı . Aprelin sonunda Fevzi Paşa bu hesabatı Hərbi Nazir Şakir Paşaya təqdim etdi . 30 aprel 1919-cu ildə Hərbi Nazirliyi və Sultan VI Mehmed ordu müfəttişliklərinin yaradılması haqqında Baş Qərargah rəisinin qəbul etdiyi qərarı təsdiqlədi 14 may 1919-cu ildə 1-ci Ordu Qoşunları Müfəttişliyinə (Birinci Ordu Kıt'aatı Müfettişi) komandir təyin edildi. Noyabrın 3-də Heyet-i Nəsihəyə , dekabrın 31-də isə Hərbi Şuraya (Əskəri Şura) üzv təyin olundu . Əli Rıza Paşa kabinetinin (3 fevral — 3 mart 1920) və Saleh Paşa kabinetinin (8 mart — 2 aprel 1920) Hərbi Naziri oldu .
Qurtuluş Müharibəsi
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOakwwRjBZWFFsUXpNbFFrTnlhMTkyWlY5cmRYSnRZWGxzWVhJbFF6UWxRakV1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVGMFlYUWxRek1sUWtOeWExOTJaVjlyZFhKdFlYbHNZWElsUXpRbFFqRXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
Mudros müqaviləsi imzalandıqda sağlamlığı ilə bağlı problemlərə görə İstanbulda idi. 24 dekabr 1918-ci ildən 14 may 1919-cu ilə qədər Ferik rütbəsi ilə Osmanlı Dövlətinin Erkan-ı Hərbiyə rəisliyi (Baş qərargah rəisi) vəzifəsini yerinə yetirdi. 1-ci Ordu Müfəttişliyi, Hərbi Şura üzvü, Əli Rza paşa və Saleh Hulusi paşa hökumətlərinə Hərbiyə naziriliyini (Milli Müdafiə naziri) (fevral–aprel 1920) yerinə yetirdi. Hərbiyə nazirliyi zamanı Anadoludakı Milli Qurtuluş hərəkatına silah və sursat göndərilməsini asanlaşdıran bir siyasət yürütdü. İstanbulun Antanta tərəfindən rəsmi olaraq işğalından (16 mart 1920) sonra Anadoluya keçməyə qərar verən Fevzi paşa, 27 aprel 1920-ci ildə Ankaraya çatdı. Stansiyada Mustafa Kamal paşa tərəfindən mərasimlə qarşılandı. Birinci dövr Türkiyə Böyük Millət Məclisi Kozan millət vəkili olaraq seçildi. 26 may 1920-ci ildə İstanbul hökuməti tərəfindən milli hərəkatın liderlərindən biri olaraq rütbəsinin alınmasına, nişanlarının geri alınmasına və edamına qərar verildi. 3 may 1920-ci ildə Milli Müdafiə vəkilliyi (Milli Müdafiə Naziri) vəzifəsinə təyin olundu. 24 yanvar 1921-ci ildə Mustafa Kamal paşanın İcra Vəkilləri Heyəti rəisliyindən ayrılmasına görə, Milli Müdafiə vəkilliyi vəzifəsi qalmaq şərti ilə İcra vəkilləri Heyəti rəisliyini də yerinə yetirdi. İkinci İnönü müharibəsinin zəfərlə nəticələnməsindən sonra 3 aprel 1921-ci ildə rütbəsi Türkiyə Böyük Millət Məclisi qərarı ilə birinci ferikliyə (ordu generalı) yüksəldildi. Kütahya-Əskişəhər müharibələrində mirliva İsmət paşanın tabeliyindəki qərb cəbhəsi ordularının məğlub olub yunanların 1921-ci ilin iyulunda Kütahya, Afyonqarahisar və Əskişəhəri ələ keçirmələrindən sonra İsmət paşanın (İnönü) yerinə TBMM tərəfindən Baş qərargah rəisi vəzifəsini də yerinə yetirməyə başladı. 3 avqust 1921-ci ildə Baş vəkillik, Milli Müdafiə vəkilliyi və Erkan-ı Hərbiyə rəisliyi vəzifələrini birlikdə icra etməyə başladı və Sakarya müharibəsi zamanı TBMM rəisi və Baş komandir Mustafa Kamal paşa ilə birlikdə şəxsən cəbhədə hərəkatı idarə etdi.
14 yanvar 1922-ci ildə Milli Müdafiə vəkili, 9 iyul 1922-ci ildə İcra Vəkilləri Heyəti rəisliyi vəzifələrindən ayrıldı və Baş qərargah rəisi olaraq Böyük hücumun hərbi planlarını hazırladı. Zəfərlə nəticələnən Dumlupınar meydan müharibəsindən (30 avqust 1922) sonra 31 avqustda rütbəsi Baş komandir Mustafa Kamal paşanın tövsiyəsi ilə TBMM tərəfindən Müşirliyə (Marşal) yüksəldildi.
Cümhuriyyət dövrü
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkbEwwRjBZWFFsUXpNbFFrTnlhMTkyWlY5R1pYWjZhVjhsUXpNbE9EZGhhMjFoYXk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFFYUmhkQ1ZETXlWQ1EzSnJYM1psWDBabGRucHBYeVZETXlVNE4yRnJiV0ZyTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSbUwwWmxkbnBwWHlWRE15VTROMkZyYldGclgyRnVaRjlMWlcxaGJGOUJkR0YwSlVNekpVSkRjbXN1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVabGRucHBYeVZETXlVNE4yRnJiV0ZyWDJGdVpGOUxaVzFoYkY5QmRHRjBKVU16SlVKRGNtc3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
Erkanı Hərbiyə-i Ümumiyə Vəkilliyinin ləğv edilməsi ilə 30 oktyabr 1924-cü ilə qədər TBMM İstanbul Millət vəkilliyi vəzifəsinə davam etdi. Mustafa Kamal paşanın hərbçilərin siyasətə qarışmamaları lazım olduğuna dair təlimatından sonra, 31 oktyabr 1924-cü ildə hərbi vəzifəsini siyasətdən üstün bilərək İstanbul Millət vəkilliyindən istefa etdi.
Erkanı-Hərbiyə-i Ümumiyə rəisliyi vəzifəsini 23 il yerinə yetirdikdən sonra 12 yanvar 1944-cü ildə 68 yaşında hərbi və mülki Təqaüd Qanununa görə Tahdit-i Sin, yəni yaş həddinə görə təqaüdə sövq edildi.
1946-cı il seçkilərində Demokratiya Partiyası siyahısından müstəqil namizəd olaraq TBMM VIII Dövr İstanbul Millət vəkili seçildi. 5 avqust 1946-cı ildə millət vəkili seçilərək 22 il sonra yenidən Məclisə qatılan Fevzi paşa, Demokratiya Partiyası rəhbəri Cəlal Bayarın dövrün prezidentinin demokratik seçkilərə icazə verməsi üçün söylədiyi "Dövri-i Sabiq yaratmayacağıq" (yəni iqtidara gəldikdən sonra edilən səhvlərin və sui-istifadələrin hesabını soruşmayacağıq) deməsindən sonra partiyasından istefa edərək, 19 iyul 1948-ci ildə Osman Bölükbaşı ilə birlikdə Millət Partiyasının qurucu üzvləri arasında yer aldı.
Fevzi Çaxmaq 10 aprel 1950-ci ildə vəfat etdi. Cənazəsi 12 aprel 1950-ci ildə Əyyub Sultan məscidində olarkən, cənazə namazında yüz minlərlə vətəndaş iştirak etdi. Cənazəsi İstanbuldakı Əyyub Sultan qəbiristanlığında Kiçik Hüseyn Əfəndi Dərgahı türbəsinə dəfn edildi və ailəsinin istəyi ilə məzarı Ankaradakı Dövlət Qəbiristanlığına köçürülmədi. Marşal Çakmak Fitnat Çakmakla (1892–1969) evli və Nigarla Muazzez adlarında iki qız uşağı atası idi.
Mustafa Kamal Atatürkün xələf namizədi
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNeEx6RXdkR2hmUVc1dWFYWmxjbk5oY25sZlUzQmxaV05vTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMweE1IUm9YMEZ1Ym1sMlpYSnpZWEo1WDFOd1pXVmphQzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOaUwwWmxkbnBwWHlWRE15VTROMkZyYldGclgydGhZbWx5TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxR1pYWjZhVjhsUXpNbE9EZGhhMjFoYTE5cllXSnBjaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Mustafa Kamal Atatürkün Xüsusi Qələm Müdiri olan Həsən Rza Soyakın dediyinə görə Atatürk, özünün xələfi olaraq Fevzi Çaxmağı görürdü. "Şübhəsiz ki, danışma və seçmə haqqı Türkiyə Böyük Millət Məclisinə aiddir, ancaq bu mövzudakı düşüncələrimi bildirmək istəyirəm. Ağla ilk olaraq İsmət paşa gəlməkdədir; özü bu ölkəyə böyük xidmətlər etmişdir. Ancaq, bir səbəbdən ötəri ictimaiyyətin etimadını qazana bilməmiş kimi görünür. Marşal Fevzi Çaxmaq da ölkəsinə böyük xidmətlər edib və bununla birlikdə hər kəslə də yaxşı yola gedir. Rəhbərlərinin düşüncələrini hər zaman təqdir etmiş və kimsə ilə döyüş içərisində deyil. Bu səbəblərlə o, dövlət başçısı kimi ən uyğun namizəddir".
Medallar
- Gümüş İmtiyaz medalı (23 yanvar 1900)
- 5-ci dərəcəli Məcidi ordeni (22 avqust 1900)
- 4-cü dərəcəli Osmaniye ordeni (17 iyul 1906)
- Arp Madalyası (2 oktyabr 1915)
- Gümüş (18 noyabr 1915)
- Dəmir Xaç , 2-ci dərəcəli (Almaniya, 26 dekabr 1915)
- Qızıl Liakat medalı (17 yanvar 1916)
- Müharibə medalı (Almaniya, 21 oktyabr 1916)
- Qızıl İmtiyaz medalı (11 noyabr 1916)
- Hərbi Xidmət Xaçı , 2-ci dərəcəli (Avstriya-Macarıstan, 3 aprel 1917)
- 2-ci dərəcəli Qılınclı Osman ordeni (23 sentyabr 1917)
- 1-ci dərəcəli Qılınclı Osman ordeni (7 yanvar 1918)
- Tac ordeni (Vürtemberq, 19 iyun 1918)
- Qırmızı-Yaşıl Lentlə Müstəqillik Medalı (21 noyabr 1923) və Sitat
Yazıçılığı
- Fevzi Çakmak (Mareşal), Garbî Rumeli'nin Suret-i Ziya-ı ve Balkan Harbinde Garp Cephesi Hakkında. Konferanslar , Erkan-ı Harbiye Mektebi Matbaası, İstanbul, 1927.
- Mareşal Fevzi Çakmak, Büyük Harpte Şark Cephesi Hareketleri , Gen. Kur. Basımevi, Ankara, 1936.
Xarici keçidlər
- Fevzi Çakmak — ata.boun.edu.tr saytı 2010-05-09 at the Wayback Machine
İstinadlar
- Fevzi Cakmak // Encyclopædia Britannica (ing.).
- Bibliothèque nationale de France Fevzi Çakmak // BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
- http://www.turkcebilgi.com/fevzi_%C3%A7akmak.
- "Arxivlənmiş surət". 2009-08-28 tarixində . İstifadə tarixi: 2014-08-19.
- "Arxivlənmiş surət". 2011-04-15 tarixində . İstifadə tarixi: 2014-08-19.
- Hasan Rıza Soyak, Atatürk'ten Hatıralar, Yapıkredi Yayınları, 2004, , p. 717
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Mustafa Fevzi Cakmaq 12 yanvar 1876 10 aprel 1950 turk feldmarsali Maresal ve siyasetci O 1918 ve 1919 cu illerde Bas Qerargah reisi daha sonra 1920 ci ilde Osmanli Imperiyasinin Herbi Naziri vezifelerinde calisib Daha sonra Boyuk Millet Meclisinin muveqqeti hokumetine daxil olub bas nazirin muavini milli mudafie naziri ve daha sonra 1921 1922 ci illerde Turkiyenin bas naziri O muveqqeti Ankara hokumetinin ikinci Bas Qerargah reisi olub ve Turkiye Respublikasinin ilk Bas Qerargah reisi Fevzi Caxmaqturk Fevzi CakmakSexsi melumatlarDogum tarixi 12 yanvar 1876 1876 01 12 Vefat tarixi 10 aprel 1950 1950 04 10 74 yasinda Vefat yeri Istanbul Istanbul ili TurkiyeDefn yeri Eyyubsultan qebiristanligiTehsili Osmanli Herbi Mektebi d Quleli Herbi Liseyi d Fealiyyeti siyasetci herbi qulluqcuHerbi xidmetQosun novu Osmanli ordusu Turkiye Quru QosunlariDoyusler Birinci Dunya muharibesi Italiya Turkiye muharibesi Yunan Turk Muharibesi 1919 1922 Rutbesi Marsal d Vikianbarda elaqeli mediafayllar Herb Kollecini qerargah kapitani kimi bitiren ve Bas Qerargahin 4 cu sobesine teyin olunan Mustafa Fevzi Osmanli Imperatorlugunun uzun suren suqutu zamani Birinci Balkan muharibesi ve Monastir doyusu kimi coxsayli doyuslerde istirak edib O V Korpusun Komandiri kimi Gelibolu mudafiesi boyunca mesqul olub ve bu muddetde kicik qardasi Cunuk Bayir doyusunde sehid olub Birinci Dunya Muharibesinden sonra Osmanli Imperatorlugunda Pasa ve Bas Qerargah reisi olmus ve Birinci Ordu Qosunlari Mufettisliyine komandir teyin edilmisdir 1919 cu ilde Sadrazam Ehmed Tofiq Pasa terefinden 1920 ci ilde qisa muddete Herbi Nazirlik vezifesini yerine yetirdikden sonra Fevzi muxalif Ankara Boyuk Millet Meclisine Kozan millet vekili olaraq qatilmaq ucun ayrildi 1920 ci ilde Mustafa Kamal Pasa terefinden Milli Mudafie Naziri ve Bas Nazirin muavini vezifesine teyin edilmis Turk Qurtulus Savasi boyunca xususile Sakarya Doyusunde coxsayli herbi ugurlara komandanliq etmisdir 1921 ci ilde Mustafa Kamalin yerine bas nazir oldu 1922 ci ilde Dumlupinar doyusunde muveffeqiyyetli olmaq ucun istefa verdi Mustafa Kamalin tovsiyesi ile 1922 ci ilde Feldmarsal Maresal teyin edildi 1921 ci ilin avqustunda Ismet Inonuden sonra Bas Qerargah reisi olmus ve 1923 cu ilde Turkiye Cumhuriyyeti elan edildikden sonra da vezifesini davam etdirmisdir Cakmak soyadini qebul ederek bu vezifeye namized olmusdur Mustafa Kamal Ataturk 1938 ci ilde Ataturkun vefatindan sonra Turkiye prezidenti oldu ancaq Inonu lehine geri cekildi 1944 cu ile qeder Bas Qerargah reisi vezifesini davam etdirdi sonra Demokrat Partiyasindan Istanbul millet vekili oldu Daha sonra Demokratlardan istefa verdi ve Osman Bolukbasinin basciliq etdiyi Millet Partiyasinin hemtesiscisi oldu HeyatiErken iller Mustafa Fevzi 12 yanvar 1876 ci ilde Cihangirde Istanbul Osmanli Imperatorlugu Omer Aganin kicik oglu Varnali Haci Bekir Efendinin qizi anasi Hesna Xanim ve Cakmakoglu Huseyn Dervisin oglu atasi Eli Sirri Efendinin ailesinde anadan olmusdur Kaptan ve Tophane ucun Arsenal katib olaraq xidmet etdi 1879 cu ilde atasi Eli Sirri bey Rumeli Kavaginda Qaradeniz Topcu Alayina Karadeniz Topcu Alayi teyin olundu ailesi oraya kocdu Belelikle Fevzinin Ordudaki adi Kavakli Fevzi Pasa olacaq 1882 1884 cu illerde Rumeli Kavagindaki Sadiq Hoca Mektebinde oxudu 1884 1886 ci illerde Sariyerdeki Tedrisiye i Haybiye Mektebinde 1886 ci illerde Selanik Eskeri Rusdiyesi 1886 ci illerde ise Soguksisi Eskeri Eskeriyye Mektebinde tehsilini davam etdirdi 1887 1890 ci illerde ereb ve fars dillerini Misir ve Bagdadda tehsil almis dovrun ziyalilarindan olan babasi Haci Bekir Efendiden oyrenmisdir 1890 1893 cu illerde Kuleli Herbi Liseyinde Kuleli Askeri Idadisi davam etdi Kuleli herbi liseyini bitirdikden sonra 29 aprel 1893 cu ilde Pangaltida yerlesen Harbiye Mektibine Mekteb i Fusun u Harbiyye i Sahane daxil oldu 28 yanvar 1896 ci ilde sinif yeddincisi olaraq herbi mektebi bitirerek Osmanli ordusuna qatildi piyada leytenant Mulazim i Sani 28 yanvar 1898 ci ilde Herbi Akademiyaya Mekteb i Erkan i Harbiye i Sahane indiki Harp Akademisi daxil oldu ve 16 mart 1897 ci ilde bas leytenant rutbesine yukseldi i Evvel 25 dekabr 1898 ci ilde Akademiyani qerargah kapitani Erkan i Harp Yuzbasisi kimi bitirdi ve Bas Qerargahin 4 cu sobesine teyin edildi Qerbi Rumeli 11 aprel 1899 cu ilde 3 cu Ordunun Metrovicada indiki Mitrovitsa Semsi Pasanin komandanligi ile 18 ci nizami diviziyanin Sekicinsi Nizamiye Firkasi On qerargah zabiti oldu O melumat toplamaq ucun onlarin qezetlerini oxumaq ucun serb bolqar alban dillerini oyrenmisdir 20 aprel 1900 cu ilde Kolagasi 20 aprel 1902 ci ilde mayor Binbasi 19 iyul 1906 ci ilde podpolkovnik Kaymakam ve 17 dekabr 1907 ci ilde Miralay rutbelerine yukselmisdir Bezi tedqiqatcilarin fikrince o Ittihad ve Tereqqi Komitesi ile elaqe saxlamis ve komitenin Metrovica blansinin gizli idare heyetinin uzvu secilmisdir 3 iyul 1908 ci ilde etnik alban olan Resnede indiki Resen yerlesmis bas kapitan Ehmed Niyazi bey 200 esger ve coxlu sayda mulki sexsle tepelere cixdi ve manifest verdi konstitusiya hokumetinin berpasini teleb edirdi Etnik alban olan Semsi Pasa usyancini ezmek emri aldi ve iki batalyonla Monastira getdi lakin leytenant Bigali Atif bey terefinden gullelenerek olduruldu 19 avqust 1909 cu ilde Herbi Rutbelerin Temizlenmesi Qanununa Tesfiye i Ruteb i Eskeriye Kanunu gore mayor rutbesine endirilmisdir 29 dekabr 1908 ci ilde Taslica indiki Pljevlja qubernatoru mutesserif ve komandiri eyni zamanda 35 ci Briqadanin Otuzbesinci Liva komandiri teyin edildi 15 yanvar 1910 cu ilde muveqqeti olaraq Kosovo Muveqqeti Korpusunun Murretep Kosova Kolordusu qerargahina teyin edildi 29 sentyabrda podpolkovnik rutbesine yukseldi Kaymakam ve 27 iyulda hemin korpusun qerargah reisi oldu 1911 ci il yanvarin 15 de Bas Qerargahin 4 cu sobesine teyin edildi 2 oktyabr 1911 ci ilde Iskodrada indiki Skoder olarken Italiya Turkiye muharibesi 29 sentyabr 1911 18 oktyabr 1912 basladigi ucun Qerbin mudafiesi ucun yaradilmis Qerb Ordusuna teyin edildi Birinci Ferik Eli Riza Pasanin komandanliginda Rumeli Oktyabrin 6 da Ipek Sancaginin indiki Pec rayonu valisi teyin edildi Oktyabrin 19 da Bas Qerargahin 4 cu sobesinde vezifesini davam etdirmek ucun Istanbula qayitdi 1912 ci il fevralin 11 de Albaniya ve uc vilayetde Selanik Monastir Kosova islahat qerari ile Daxili Isler Naziri Haci Adil beyin sedrliyi ile yaradilmis komitenin uzvu teyin edilir Mayin 9 da Sedaretde yaradilmis katibliye iyulun 3 de ise Yakovada indiki Gjakova 21 ci aydinliq lazimdi Piyada Diviziyasinin Yirmi Birinci Firka komandir muavini vezifesine teyin edildi avqustun 6 da Kosovo Bas Quvvelerinin Kosova Kuva yi Umumiyesi qerargahina Balkan muharibeleri 29 sentyabr 1912 ci ilde Qerb Ordusu terkibinde yaradilmis Ferik Halepli Zeki Pasanin komandanligi ile Vardar Ordusunun 1 ci sobesine hereket reisi teyin edildi Birinci Balkan Muharibesi zamani 8 oktyabr 1912 30 may 1913 Kumanovo doyusundeki meglubiyyetden sonra 23 24 oktyabr 1912 Fevzi yazirdi ki Osmanli quvvelerinin genis bir eraziye yayilmasi tesebbuskar idi dusmen ve o seferberlik ve konsentrasiya plani zeif hazirlanmis ve qusurlu idi O hemcinin artilleriya simsiz ve hava bolmelerinde boyuk catismazliqlarin oldugunu qeyd edib lakin o Monastir indiki Bitola erazisinden daxili xetlerde emeliyyat aparan yuz min neferlik alti korpusdan ibaret ordu yaratmaq ideyasini ireli surduyunu yazirdi Vardar ordusu Monastira cekildi Noyabrin 16 da Monastir doyusu zamani 16 19 noyabr 1912 onun kicik qardasi Muxtar Efendi Bitolanin simal qerbindeki Oblakovo yuksekliyinde doyusde helak oldu Bitola doyusundeki meglubiyyetden sonra o Vardar Ordusunun 78 piyada batalyonu ucun effektiv gucunun 39 398 nefer oldugunu yazirdi Vardar ordusu Albaniyaya cekildi Mayin 10 da Vardar ordusunun bas qerargah reisi olan Miralay Ibrahim Xelil bey Sedes Istanbula getdiyi ucun Fevzi qerargah reisini vekil etdi Iyunun 19 da Vardar Ordusunun qerargahi Karadeniz ve Gulcemal adli buxar gemileri ile Semanda sol korpudenve iyunun 22 de Istanbula geldi Fevzi yazirdi 6 iyun 1329 cu il seheri Karadeniz gunorta saatlarinda Gulcemal Seman korpusunden ayrildi Men de Gulcemal gemisine mindim Qerbi Rumelide bes esrlik turk hokmranligi ile vidalasdiq Gunes batanda Albaniya sahilleri yavas yavas gozumuzun qabaginda gorunmurdu Vetenimizin esrler boyu ecdadlarimizin qani ile suvardigi coxlu kohne yeni sehidlerimizin defn olundugu bir hissesinin teslim olmasi ureyimize yolverilmez urek bulanmasi hesret saldi Bu gun cehalet ve siyasetin qurbani olan Qerbi Rumeli acinacaqli kederler icinde cirpinirdi 2 avqust 1913 cu ilde Ankara Ehtiyat Diviziyasinin Ankara Redif Firkasi noyabrin 6 da 2 ci Piyada Diviziyasinin Ikinci Firka komandiri ve noyabrin 24 de ise rutbesi yukseldi Miralay rutbesi Birinci Dunya Muharibesi 22 dekabr 1913 cu ilde V Korpusun komandiri teyin edildi Onun korpusu Gelibolu mudafiesi ile mesgul idi 2 mart 1915 ci ilde Mirlive rutbesine yukseldi Iyulun 13 de Gelibolu Cebhesine geldi ve Aci Baba Ikinci Kerevizdere Muharebesi ve Sari Bayir doyuslerinde oz korpusuna komandanliq etdi Avqustun 8 de onun kicik qardasi 64 cu alayin 2 ci batalyonunun 1 ci rotasinin komandiri leytenant Mehmed Nazif Efendi Cunuk Bayir doyusunde sehid oldu 6 dekabr 1915 ci ilde o eyni zamanda Anafartalar destesinin komandiri kimi xidmet etmisdir 1916 ci ilin aprelinde Serq Cebhesinin 3 cu herbi dairesine 7 sentyabr 1916 ci ilde ise 5 11 ve 37 ci Qafqaz diviziyalarindan ibaret II Qafqaz Korpusunun komandiri teyin edilib 5 iyul 1917 ci ilde Diyarbekirde 2 ci Ordu komandirliyine teyin edildi 9 oktyabr 1917 ci ilde Sinay ve Felestin Cebhesinde 7 ci Ordu komandanligina teyin olundu ve oktyabrin 18 dek Helebde qaldi ve qerargahini Halilurrehmana irelilemeye basladi ve oktyabrin 23 de oraya geldi Erich von Falkenhayn 28 oktyabrda Fevziye Beersheba ve Felestin Cebhesinin serq yarisina nezaret etdi lakin Falkenhayn eyni gunde novbeli emrler verdi Bu emrlere gore Sinay Cebhesindeki butun bolmelerin komandanligini Kress von Kressenstein yeni komanda tenzimlemeleri islek olana qeder verdi 1918 ci il fevralin 15 de o Erich von Falkenhayna mektub yazdi ki semeresiz rabite xetleri ve ordunun gucu ve veziyyeti ile mutenasib olan techizat ve ise qebul zonasi ile bagli ciddi problemler var Bundan basqa o qeyd edib ki burada onun quvvesi az olan ordusunun cebhe bolgesinde telim kecmek ucun cebhe hisselerini geri ceke bilmemesi neticesinde yaranan doyus verdisleri ile bagli problemler var 28 iyul 1918 ci ilde o Ferik rutbesine yukseldi lakin 1918 ci ilin avqustunda xestelendi ve mualice almaq ucun Istanbula getdi Birinci Dunya Muharibesinden sonra 24 dekabr 1918 ci ilde Fevzi Pasa Osmanli Imperatorlugunun Bas Qerargah reisi Erkan i Harbiye Umumiye Riyaseti vezifesine teyin edildi 1919 cu ilin aprelinde Konstantinopolda Sevket Turqut Pasa Cevat Pasa ile gizli goruserek vetenin mudafiesi ucun ordu mufettisliyi yaratmaq ucun Ucler andi Ucler Misaki adli hesabat hazirladi Aprelin sonunda Fevzi Pasa bu hesabati Herbi Nazir Sakir Pasaya teqdim etdi 30 aprel 1919 cu ilde Herbi Nazirliyi ve Sultan VI Mehmed ordu mufettisliklerinin yaradilmasi haqqinda Bas Qerargah reisinin qebul etdiyi qerari tesdiqledi 14 may 1919 cu ilde 1 ci Ordu Qosunlari Mufettisliyine Birinci Ordu Kit aati Mufettisi komandir teyin edildi Noyabrin 3 de Heyet i Nesiheye dekabrin 31 de ise Herbi Suraya Eskeri Sura uzv teyin olundu Eli Riza Pasa kabinetinin 3 fevral 3 mart 1920 ve Saleh Pasa kabinetinin 8 mart 2 aprel 1920 Herbi Naziri oldu Qurtulus MuharibesiMustafa Kamal Ataturk Fevzi Caxmaq ve onun komekcisi Salih Bozoxun Izmire gelisi 10 sentyabr 1922 Mudros muqavilesi imzalandiqda saglamligi ile bagli problemlere gore Istanbulda idi 24 dekabr 1918 ci ilden 14 may 1919 cu ile qeder Ferik rutbesi ile Osmanli Dovletinin Erkan i Herbiye reisliyi Bas qerargah reisi vezifesini yerine yetirdi 1 ci Ordu Mufettisliyi Herbi Sura uzvu Eli Rza pasa ve Saleh Hulusi pasa hokumetlerine Herbiye naziriliyini Milli Mudafie naziri fevral aprel 1920 yerine yetirdi Herbiye nazirliyi zamani Anadoludaki Milli Qurtulus herekatina silah ve sursat gonderilmesini asanlasdiran bir siyaset yurutdu Istanbulun Antanta terefinden resmi olaraq isgalindan 16 mart 1920 sonra Anadoluya kecmeye qerar veren Fevzi pasa 27 aprel 1920 ci ilde Ankaraya catdi Stansiyada Mustafa Kamal pasa terefinden merasimle qarsilandi Birinci dovr Turkiye Boyuk Millet Meclisi Kozan millet vekili olaraq secildi 26 may 1920 ci ilde Istanbul hokumeti terefinden milli herekatin liderlerinden biri olaraq rutbesinin alinmasina nisanlarinin geri alinmasina ve edamina qerar verildi 3 may 1920 ci ilde Milli Mudafie vekilliyi Milli Mudafie Naziri vezifesine teyin olundu 24 yanvar 1921 ci ilde Mustafa Kamal pasanin Icra Vekilleri Heyeti reisliyinden ayrilmasina gore Milli Mudafie vekilliyi vezifesi qalmaq serti ile Icra vekilleri Heyeti reisliyini de yerine yetirdi Ikinci Inonu muharibesinin zeferle neticelenmesinden sonra 3 aprel 1921 ci ilde rutbesi Turkiye Boyuk Millet Meclisi qerari ile birinci ferikliye ordu generali yukseldildi Kutahya Eskiseher muharibelerinde mirliva Ismet pasanin tabeliyindeki qerb cebhesi ordularinin meglub olub yunanlarin 1921 ci ilin iyulunda Kutahya Afyonqarahisar ve Eskiseheri ele kecirmelerinden sonra Ismet pasanin Inonu yerine TBMM terefinden Bas qerargah reisi vezifesini de yerine yetirmeye basladi 3 avqust 1921 ci ilde Bas vekillik Milli Mudafie vekilliyi ve Erkan i Herbiye reisliyi vezifelerini birlikde icra etmeye basladi ve Sakarya muharibesi zamani TBMM reisi ve Bas komandir Mustafa Kamal pasa ile birlikde sexsen cebhede herekati idare etdi 14 yanvar 1922 ci ilde Milli Mudafie vekili 9 iyul 1922 ci ilde Icra Vekilleri Heyeti reisliyi vezifelerinden ayrildi ve Bas qerargah reisi olaraq Boyuk hucumun herbi planlarini hazirladi Zeferle neticelenen Dumlupinar meydan muharibesinden 30 avqust 1922 sonra 31 avqustda rutbesi Bas komandir Mustafa Kamal pasanin tovsiyesi ile TBMM terefinden Musirliye Marsal yukseldildi Cumhuriyyet dovru Fevzi Caxmaq ve Kamal Ataturk 3 oktyabr 1934 Mustafa Kamal Ataturk ve Fevzi Caxmaq Erkani Herbiye i Umumiye Vekilliyinin legv edilmesi ile 30 oktyabr 1924 cu ile qeder TBMM Istanbul Millet vekilliyi vezifesine davam etdi Mustafa Kamal pasanin herbcilerin siyasete qarismamalari lazim olduguna dair telimatindan sonra 31 oktyabr 1924 cu ilde herbi vezifesini siyasetden ustun bilerek Istanbul Millet vekilliyinden istefa etdi Erkani Herbiye i Umumiye reisliyi vezifesini 23 il yerine yetirdikden sonra 12 yanvar 1944 cu ilde 68 yasinda herbi ve mulki Teqaud Qanununa gore Tahdit i Sin yeni yas heddine gore teqaude sovq edildi 1946 ci il seckilerinde Demokratiya Partiyasi siyahisindan musteqil namized olaraq TBMM VIII Dovr Istanbul Millet vekili secildi 5 avqust 1946 ci ilde millet vekili secilerek 22 il sonra yeniden Meclise qatilan Fevzi pasa Demokratiya Partiyasi rehberi Celal Bayarin dovrun prezidentinin demokratik seckilere icaze vermesi ucun soylediyi Dovri i Sabiq yaratmayacagiq yeni iqtidara geldikden sonra edilen sehvlerin ve sui istifadelerin hesabini sorusmayacagiq demesinden sonra partiyasindan istefa ederek 19 iyul 1948 ci ilde Osman Bolukbasi ile birlikde Millet Partiyasinin qurucu uzvleri arasinda yer aldi Fevzi Caxmaq 10 aprel 1950 ci ilde vefat etdi Cenazesi 12 aprel 1950 ci ilde Eyyub Sultan mescidinde olarken cenaze namazinda yuz minlerle vetendas istirak etdi Cenazesi Istanbuldaki Eyyub Sultan qebiristanliginda Kicik Huseyn Efendi Dergahi turbesine defn edildi ve ailesinin isteyi ile mezari Ankaradaki Dovlet Qebiristanligina kocurulmedi Marsal Cakmak Fitnat Cakmakla 1892 1969 evli ve Nigarla Muazzez adlarinda iki qiz usagi atasi idi Mustafa Kamal Ataturkun xelef namizediMustafa Kamal Ataturkun 1933 cu il Turkiye Cumhuriyyetinin 10 cu ildonumu ile bagli cixisi soldan saga Fevzi Caxmaq Mustafa Kamal Ataturk Kazim Korpulu Ismet InonuFevzi Caxmagin Eyyub Sultan mescidinde yerlesen aile mezarligi Mustafa Kamal Ataturkun Xususi Qelem Mudiri olan Hesen Rza Soyakin dediyine gore Ataturk ozunun xelefi olaraq Fevzi Caxmagi gorurdu Subhesiz ki danisma ve secme haqqi Turkiye Boyuk Millet Meclisine aiddir ancaq bu movzudaki dusuncelerimi bildirmek isteyirem Agla ilk olaraq Ismet pasa gelmekdedir ozu bu olkeye boyuk xidmetler etmisdir Ancaq bir sebebden oteri ictimaiyyetin etimadini qazana bilmemis kimi gorunur Marsal Fevzi Caxmaq da olkesine boyuk xidmetler edib ve bununla birlikde her kesle de yaxsi yola gedir Rehberlerinin dusuncelerini her zaman teqdir etmis ve kimse ile doyus icerisinde deyil Bu sebeblerle o dovlet bascisi kimi en uygun namizeddir MedallarGumus Imtiyaz medali 23 yanvar 1900 5 ci dereceli Mecidi ordeni 22 avqust 1900 4 cu dereceli Osmaniye ordeni 17 iyul 1906 Arp Madalyasi 2 oktyabr 1915 Gumus 18 noyabr 1915 Demir Xac 2 ci dereceli Almaniya 26 dekabr 1915 Qizil Liakat medali 17 yanvar 1916 Muharibe medali Almaniya 21 oktyabr 1916 Qizil Imtiyaz medali 11 noyabr 1916 Herbi Xidmet Xaci 2 ci dereceli Avstriya Macaristan 3 aprel 1917 2 ci dereceli Qilincli Osman ordeni 23 sentyabr 1917 1 ci dereceli Qilincli Osman ordeni 7 yanvar 1918 Tac ordeni Vurtemberq 19 iyun 1918 Qirmizi Yasil Lentle Musteqillik Medali 21 noyabr 1923 ve SitatYaziciligiFevzi Cakmak Maresal Garbi Rumeli nin Suret i Ziya i ve Balkan Harbinde Garp Cephesi Hakkinda Konferanslar Erkan i Harbiye Mektebi Matbaasi Istanbul 1927 Maresal Fevzi Cakmak Buyuk Harpte Sark Cephesi Hareketleri Gen Kur Basimevi Ankara 1936 Xarici kecidlerFevzi A akmak ata boun edu tr sayti 2010 05 09 at the Wayback MachineIstinadlarFevzi Cakmak Encyclopaedia Britannica ing Bibliotheque nationale de France Fevzi Cakmak BnF identifikatoru fr aciq melumat platformasi 2011 http www turkcebilgi com fevzi C3 A7akmak Arxivlenmis suret 2009 08 28 tarixinde Istifade tarixi 2014 08 19 Arxivlenmis suret 2011 04 15 tarixinde Istifade tarixi 2014 08 19 Hasan Riza Soyak Ataturk ten Hatiralar Yapikredi Yayinlari 2004 ISBN 975 08 0882 7 p 717