Sinefiliya — kinematoqrafiya sənətinə bəslənən dərin məhəbbət, filmlərə, kino nəzəriyyəsinə qeyri-adi maraq göstərmək mənasını daşıyan anlayış. Bu termin qədim yunan dilində sevgi mənasını bildirən "filiya" sözü ilə "sinema" sözünün birləşməsindən yaranmışdır.
Sinefil şəxslər filmlərə sadəcə əyləncə vasitəsi kimi baxmır, əksinə onlar ekran əsərlərini daha dərin məna qatları, bədii-estetik dəyərləri baxımından təhlil edirlər. Kinematoqrafiya aləminə vurğun olan bu insanlar film tənqidçiliyi sahəsində xüsusi bilik sahibidirlər.
Fransız dilindən gələn "sineast" termini ingilis dilində bəzən "kinosevər" mənasında işlədilsə də, əslində öz mənşəyində filmmeyker, rejissor anlamını daşıyır. Sinefillər qeyri-rəsmi olaraq "film həvəskarı" adlandırılır.
İncə zövqlü sinefillər ekran əsərlərini professional səviyyədə araşdırır, kinematoqrafiya sənətinin incəliklərinə dərindən bələd olurlar. Onlar üçün hər bir kadr, hər bir səhnə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Etimologiyası
Kinonun fəlsəfi mahiyyətinə həsr olunmuş bir əsərin təhlilində Mas Generis qeyd edir ki, sinefiliyanın etimoloji mənası "kinoya məhəbbət" kimi aydın görünsə də, bu anlayışın dərk edilməsi mürəkkəb bir prosesdir. Kinoşünas Annette Michelsonun fikrincə, vahid sinefiliya mövcud deyil – əksinə, bu fenomenin müxtəlif təzahür formaları, dövrləri mövcuddur.
Antoine de Baecque ilə Thierry Frémauxnun təbirincə, sinefiliyanın əsas mahiyyəti zahirən sistemsiz görünən elementlərdə intellektual uyğunluq axtarmaq, qeyri-standart, ikinci dərəcəli sayılan məqamlara xüsusi önəm verməkdən ibarətdir. Bu özünəməxsus mədəniyyət forması kənara atılmış incəlikləri diqqət mərkəzinə çəkir.
Kino tarixçisi Thomas Elsaesser vurğulayır ki, sinefiliya sadəcə filmlərə baxmaq həvəsindən qat-qat artıq, bütöv bir həyat tərzinə yaxın olan, nostalji duyğuları ilə səciyyələnən fədakarcasına bağlılıq hissidir.
Tarixi
Müharibəyəqədərki sinefiliya
Səssiz kinonun ilk çağlarından bəri kino sənətinə ürəkdən bağlı olan şəxslər öz düşüncələrini bölüşmək, nadir tapılan əski filmləri seyr etmək məqsədilə kinematoqrafiya dərnəkləri yaradır, nəşrlər buraxırdılar. Səsli kinonun meydana gəlməsi ilə klassik filmləri izləmək həvəsində olan tamaşaçıların sayı durmadan artmaqda idi; bu da öz növbəsində film irsinin qorunub saxlanmasını əsas məqsəd kimi qarşısına qoyan Fransız Sinematekası (Cinémathèque Française) kimi mötəbər qurumların təməlinin qoyulmasına rəvac verdi.
Müharibə sonrası fransız sinefiliyası
İkinci Dünya müharibəsindən sonrakı Paris mədəni mühitində kinematoqrafiya xüsusi önəm daşımışdır. İşğal dövründə qadağan edilmiş xarici filmlərin nümayişinə başlanması, yerli kinoklubların fəaliyyəti, eləcə də Fransız Sinematekasının təşkil etdiyi səhər seansları şəhərin ziyalı gəncliyində dünya kinosuna maraq oyatmışdır. O dövrün sinefilləri gələcək nəsillərə örnək olacaq bir ənənə yaratmışdır – onlar həm köhnə, həm də müasir filmlərə eyni həvəslə yanaşmışlar.
Dövr üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən kinotəşkilatlar sırasında Robert Bresson və Jan Koktonun üzv olduğu "Objectif 49" klubu, Latin məhəlləsinin kinoklubu xüsusi yer tutmuşdur. Bu iki qurumun üzvləri tərəfindən ərsəyə gətirilən "Revue du Cinéma" jurnalı sonradan məşhur "Cahiers du cinéma" kino dərgisinə çevrilmişdir.
Kinonümayişlərdə iştirak edən tamaşaçıların əksəriyyəti sonradan tənqidçi və rejissor olaraq Fransız Yeni Dalğası adlanan məktəbin təməlini qoymuşdur. Andre Bazin, Fransua Trüffo, Jacques Doniol-Valcroze, Claude Chabrol, Jan-Lük Qodar, Alexandre Astruc, Jacques Rivette, Agnes Varda, Luc Moullet başda olmaqla bir çox sənətkar bu nümayişlərin daimi iştirakçısına çevrilmiş, onlardan bəziləri, xüsusilə Trüffo şöhrət qazandıqdan belə bu mühitlə əlaqələrini qoruyub saxlamışdır.
Bu kinomühit Qərbdə unudulmuş, diqqətdən kənarda qalmış yaxud sadəcə tanınmayan rejissor və filmlərin yenidən kəşfinə səbəb olmuş, müəllif kino nəzəriyyəsinin formalaşmasına təkan vermişdir. Dövrün fransız sinefilləri F.W. Murnau, Robert Flaherty, Sergey Eyzenşteyn, Jean Renoir, Jean Vigo, Orson Uells, Anthony Mann, Louis Feuillade, Devid Uork Qriffit, Lümyer qardaşları, Alfred Hiçkok və Jorj Melyes kimi rejissorların yaradıcılığına xüsusi maraq göstərmiş, xüsusi vaxtlarda onların nitrat lentlərdən hazırlanmış filmlərini nümayiş etdirmişlər.
1960–1970-ci illərdə kinoçuluq
Fransız Yeni Dalğası cərəyanının geniş rəğbət qazanması Avropa və Amerika kinoteatrlarına axını gücləndirmişdir. Xarici filmlərin nümayişinə həsr olunmuş müstəqil kinoteatrlar, təkrar göstərimlər sürətlə populyarlaşır. Birləşmiş Ştatlarda, xüsusilə Nyu-York şəhəri kinopərəstlərin mərkəzinə çevrilir – burada istənilən vaxt müxtəlif janrlı filmləri izləmək mümkün idi. Pauline Kael, Andrew Sarris, Susan Sontag kimi tənqidçilərin populyarlığı bu mədəniyyətin formalaşmasına təkan verir. Sontaq başda olmaqla, bir çox yazıçı və tənqidçilər bu dövrü Amerika kino tarixinin "Qızıl əsri" adlandırıb. İnqmar Berqman, Akira Kurosava, Mikelancelo Antonioni, Federiko Fellini kimi rejissorlar Amerika tamaşaçısının rəğbətini qazanır. Onlar gənc kinematoqrafçılar nəslini – Martin Skorseze, Piter Boqdanoviç, Frensis Ford Koppola, Vudi Allen kimi Yeni Hollivud nümayəndələrini formalaşdırır. Dünya kinosuna marağın artması "Janus Films", "New Yorker Films" kimi ixtisaslaşmış distribüterlərın meydana gəlməsinə səbəb olur – onlar xarici filmləri subtitrlə təmin edib ölkəyə idxal etməyə yönəlir.
O dövr universitet film cəmiyyətlərinin çiçəklənməsi ilə yadda qalmışdır. Çikaqo Universitetinin "Doc Films" kimi bəzi cəmiyyətləri 1930-cu illərdən mövcud olsa da, 1960-cı illərdə müxtəlif nəsillərdən olan rejissorlar tez-tez universitet şəhərciklərinə gəlir, köhnə filmlərini yenidən nümayiş etdirir, yeni əsərləri barədə tələbələrlə fikir mübadiləsi aparırdılar. 1948-ci ildə Avstraliyada, Melburn şəhərində əsası qoyulmuş Melburn Sinematekası əvvəlcə Melburn Universiteti Film Cəmiyyəti adı ilə fəaliyyət göstərmiş, 1984-cü ildə isə Sinematek adını almışdır.
Paris sinefilləri mühiti getdikcə siyasiləşirdi. Tənqidçilər, onların ardınca sinefillər də filmlərin siyasi aspektlərinə, rejissorların dünyagörüşünə xüsusi diqqət yetirirdilər. Müharibədən sonrakı dövrdə "Cahiers du cinéma" jurnalı ətrafında birləşən əksər şəxsiyyətlər sağ siyasi baxışlara meyilli olsalar da, 1960-cı illərin sonlarına doğru jurnal, eləcə də gənc sinefillər müxtəlif sol cərəyanlara qoşulmuş, Jan-Lük Qodar kimi sənətkarlar maoizmi dəstəkləmişdilər. Bu kəskin siyasi ab-havada kino sənətinə marksizmin təzahürü kimi baxılırdı. Həmin nəslin nümayəndələrindən Serge Daney, Philippe Garrel, André Téchiné kimi şəxsiyyətlər sonradan tənqidçi və rejissor kimi tanınmışlar.
Dünyanın əsas film festivallarının – Berlin Beynəlxalq Film Festivalı, Kann kinofestivalı və Venesiya Film Festivalının onilliklər boyu mövcud olmasına baxmayaraq, bu dövr demək olar ki, bütün böyük şəhərlərdə yeni festivalların meydana gəlməsi ilə əlamətdar olmuşdur. Nyu-York Film Festivalı, Karlov-Var Beynəlxalq Film Festivalı və Çikaqo Beynəlxalq Film Festivalı məhz bu zaman təsis edilmişdir. Əhəmiyyətinə görə yalnız Kann Film Festivalından geri qalan Toronto Beynəlxalq Film Festivalı isə bu dövrün sonlarına yaxın – 1976-cı ildə yaradılmışdır.
1960–70-ci illərdə sinefillər və Qərb ziyalıları tərəfindən "müasir" və "inqilabi" kimi dəyərləndirilən filmlər sırasında Lindsey Andersonun Kann mükafatına layiq görülmüş "If...." əsəri, Humberto Solásın "Lucía"sı, Glauber Rochanın "Antonio das Mortes" filmi, Qodarın bir çox əsərləri və "The Newsreel"in təbliğat xarakterli sənədli lentləri yer almışdır.
Ev videotexnikası və keçən əsrin sonları
VHS kasetlər, DVD-lər, ardınca rəqəmsal yayım xidmətləri geniş yayıldıqca, sinefiliya məfhumu kinoteatr təcrübəsindən tədricən uzaqlaşır; bu vəziyyət Sontaq kimi bəzi həqiqi sinefillərin dərindən məyus etmişdir.
XX əsrin ortalarında Yaponiya kinosu beynəlxalq səviyyədə böyük maraqla qarşılanırdısa, əsrin sonlarına yaxın sinefillər diqqətlərini Asiyanın digər ölkələrinin, xüsusilə Çin, Honq Konq, Tayvan, bir qədər sonra isə Tayland kinomatoqrafiyasına yönəldirlər.
Çağdaş sinefiliya
XXI əsrin başlanğıcından sinefiliya mədəniyyəti yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. İngilis dilli mühitdə Dave Kehr, David Bordwell, Jonathan Rosenbaum kimi tanınmış tənqidçilərlə yanaşı, Girish Shambu kimi peşəkar olmayan sinefillər də öz bloqları vasitəsilə kinonəzəriyyə sahəsində dərin müzakirələr yaradaraq, filmlərin təhlilinə yeni baxış bucaqları gətirmişlər. İnternet məkanında forumlar, podkastlar müxtəlif mədəniyyətlərdən olan sinefilləri bir araya toplayaraq, kinematoqrafiya haqqında fikir mübadiləsinə şərait yaratmışdır.MUBI platforması sinefillərə xüsusi diqqət ayıraraq, onlara yerli kinoprokatda və video formatında əlçatmaz olan nadir filmləri təqdim edir. The Criterion Collection, Masters of Cinema, Facets kimi video-distribütor şirkətlər buraxdıqları filmlərə zəngin tənqidi materiallar əlavə edərək sinefillərin marağını təmin edirlər.
2011-ci ildə yaradılmış Letterboxd tətbiqi müasir sinefiliyanın inkişafında mühüm rol oynamışdır. On milyona yaxın istifadəçisi olan bu platforma dünyanın ən böyük onlayn sinefil icmasına çevrilmişdir. İstifadəçilər beş ulduz sistemi vasitəsilə film zövqlərini bölüşə bilirlər.
Müharibədən sonrakı fransız sinefiliyasında olduğu kimi, internetdə formalaşan beynəlxalq sinefil icması tənqidçilərin diqqətindən kənarda qalan, geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən tanınmayan film ustalarına xüsusi önəm verir. "Vulgar auteurism" adlandırılan bu yanaşma Justin Lin, Abel Ferrara, Maykl Mann, Roland Emmerich, The Farrelly Brothers, Maykl Bey, Con Karpenter, Kathryn Bigelow, David Fincher, M. Night Shyamalan, Brayan De Palma və Tony Scott kimi janr filmlərində çalışan rejissorların yaradıcılığını əhatə edir.
2023-cü ildə James N. Kienitz Wilkinsin "Still Film" əsəri 1980–90-cı illərin məşhur filmlərinin 35 mm-lik foto-materiallarından istifadə edərək sinefiliyanın mənfi təsirlərini göstərmişdir. Kanadalı rejissor Stephen Broomerin "Art & Trash" adlı video-esse silsiləsi avanqard, anderqraund film mədəniyyətini dərindən təhlil edir.
Sinefiliya və rejissorluq sənəti
Kinonun zəngin tarixində elə rejissorlar olub ki, onlar sənət dünyasına film məktəblərinin və ya studiyaların rəsmi təhsil ocaqlarından deyil, kinoteatrlarda keçirdikləri saatlardan, sinefillər cəmiyyətlərindəki fəaliyyətlərindən yol tapıblar.
Fransız Yeni Dalğasının yaradıcıları sinefillər üçün örnək sayılır - onlar kino dərnəklərində filmləri izləyib müzakirə etməklə rejissorluğun sirlərini mənimsəyiblər. Bu sənətkarların ədəbiyyat, rəssamlıq, fəlsəfə kimi sahələrlə kinonu vəhdətdə görən baxışları bu gün də sinefilləri ilhamlandırmaqdadır.
Maraqlıdır ki, bir sıra tanınmış rejissorlar – Miranda July, Abbas Kiyarüstəmi, Peter Greenaway kimi sənətkarlar kinoya xüsusi maraq bəsləmədiklərini dönə-dönə vurğulayıblar. Baxmayaraq ki, sinefillər onların yaradıcılığını yüksək qiymətləndirir.
Sinefobiya
Kino sənətinə qarşı müxtəlif qorxu və nifrət təzahürləri özünü büruzə vermişdir - rəqəmsal texnologiyaların hökmranlığı dövründə sellüloid lentlərin yox olması təşvişindən tutmuş, ekranda əks olunan əxlaqi dəyərlərin senzuraya məruz qalmasınadək. Kinematoqrafiya qarşısında duyulan bu narahatlıq hissləri cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində özünəməxsus formalar almışdır. Bəziləri ənənəvi kino çəkiliş üsullarının tədricən aradan qalxmasından təşviş keçirmiş, digərləri isə böyük ekranlarda nümayiş etdirilən əsərlərin mənəvi-əxlaqi baxımdan təsir gücündən ehtiyat edərək, onların məhdudlaşdırılmasını tələb etmişlər.
Telefiliya
Televiziyaya hədsiz maraq və bağlılıq mənasını verən "telefiliya" terminini ilk dəfə "New York Times" qəzetinin tənqidçisi Frenk Riç mənfi çalar qataraq dövriyyəyə buraxmışdır. O, bu anlayışı amerikalıların istedadından asılı olmayaraq ekranda görünmək həsrəti kimi səciyyələndirmişdir.
Keyfiyyətli televiziya məhsullarının meydana çıxmasınadək tənqidçilər televiziyanı kinodan aşağı səviyyəli hesab edirdilər. Səksəninci və doxsanıncı illərdə televiziya sənətinin inkişafı ilə "The Sopranos" və "Wire" kimi antiqəhrəman serialları məzmun baxımından irəliləyiş nümunəsi sayılaraq tənqidçilərin rəğbətini qazandı.
"Mad Men", "Breaking Bad" və "Homeland" kimi yüksək istehsal dəyərinə malik serialların ortaya çıxması ilə telefiliya sinefiliyanın qarşısında ciddi rəqibə çevrildi. Buna baxmayaraq, bəzi ziyalılar xüsusilə melodram və sabun operalar kimi müasir televiziya janrlarına aludəçiliyi hələ də sinefiliyadan aşağı mərtəbədə görürlər.
Kinonun əlçatmazlığı onu daha cazibədar və fövqəladə edir. Ekranda həm var, həm yox olan film təsvirləri psixoloji mexanizmləri hərəkətə gətirir, kinulduzlarına xüsusi parlaqlıq bəxş edir. Televiziya isə daha yaxın və bilavasitədir - burada ulduzlar yalnız tez-tez ekranda göründükləri müddətdə məşhurluq qazanırlar. Bununla belə, ev şəraitində film izləmək imkanlarının artması ənənəvi sinefiliya anlayışını sarsıtmaqdadır.
İstinadlar
- de Valck, Marijke; Hagener, Malte, redaktorlar Cinephilia: Movies, Love and Memory. Amsterdam: . 2005. ISBN .
- "Informations institutionnelles - La Cinémathèque française". www.cinematheque.fr.
- "Search Microsoft Translator - Translate from French to English". www.bing.com.
- Le fantôme d'Henri Langlois. Dir. Jacques Richard. DVD. Kino Video, 2004.
- "Melbourne Cinémathèque". acmi.com.au. İstifadə tarixi: 2 April 2022.
- Dargis, Manohla. "Cinephobia - LA Weekly". www.laweekly.com. April 22, 1998.
- WR, Sex, and the Art of Radical Juxtaposition|Current|The Criterion Collection
- Fraser, Shane. "10 Best Documentaries About Movies Every Cinephile Should See". January 9, 2018.
- The Nineties (A Book) - Google Books (pg.107)
- Dargis, Manohla. "The 21st-Century Cinephile". The New York Times. November 14, 2004 – NYTimes.com vasitəsilə.
- "The New Cinephilia & The Permanent Crisis of Film Criticism: The Anxiety of Authority". Cineaste Magazine.
- "A Property of Movies: A Conversation with Brian De Palma". MUBI. October 1, 2012.
- The at-home cinephile experience: Pandemic has made watching good cinema difficult but not impossible|The Spokesman-Review
- Betz, Mark. "Beyond the subtitle : remapping European art cinema". Minneapolis : University of Minnesota Press. December 21, 2009 – Internet Archive vasitəsilə.
- "MUBI: Watch and Discover Movies". MUBI.
- "Some Came Running: The Mann act: "Public Enemies"".
- Kidwell, John. "Bad Cinephile". Splice Today.
- "Calendar". Film at Lincoln Center. December 11, 2008 tarixində orijinalından arxivləşdirilib.
- Letterboxd's rise from social platform to Hollywood powerhouse - Los Angeles Times
- Mullin, Benjamin. "Letterboxd, Online Haven for Film Nerds, Gets a New Owner". The New York Times (ingilis). 2023-09-29. ISSN 0362-4331. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
- "Letterboxd • Your life in film". 2011-10-28. 2011-10-28 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2024-01-31.
- Fast & Furious & Elegant: Justin Lin and the Vulgar Auteurs|Village Voice
- "The Golden Age of TV: Rise of the Television Auteur|Facets Features". Facets Features. 12 April 2016.
- "Army of Milla: Resident Evil and Modern Auteurism". April 16, 2013.
- "Secret Defense: Roland Emmerich's "Anonymous"". MUBI. November 1, 2011.
- Brody, Richard. "A Few Thoughts on Vulgar Auteurism". The New Yorker.
- "The artistic genius of Michael Bay - Macleans.ca". 26 July 2013.
- Vulgar Auteurism: A Guide Or: The "Mann-Scott-Baysians"-MUBI
- "Expressive Esoterica in the 21st Century—Or: What Is Vulgar Auteurism?". June 3, 2013.
- Palmer, Landon. "What the Insular Debate on 'Vulgar Auteurism' Says About Contemporary Movie Criticism and…". Film School Rejects. June 11, 2013.
- "The best video essays of 2021 | Sight and Sound". bfi.org.uk. 18 January 2022. İstifadə tarixi: 2024-08-02.
- "'Wicked, Wicked,' Polyrhythmic Form, and the Vicious Split-Screen". Film School Rejects. 7 April 2023. İstifadə tarixi: 2024-08-02.
- Yorker, The New. "The Movies Aren't Dying (They're Not Even Sick)". The New Yorker. September 22, 2012 – www.newyorker.com vasitəsilə.
- Kürten, Jochen. "British director Peter Greenaway at 80". Deutsche Welle (ingilis). 2022-04-05. İstifadə tarixi: 2023-03-19.
- Dekin, Mert. "10 Famous Arthouse Movies That Are Too Self-Indulgent". October 1, 2019.
- "Peter Greenaway: I've seven productive years left to finish 30 projects". South China Morning Post. May 6, 2015.
- Onstad, Katrina. "Miranda July Is Totally Not Kidding". The New York Times. 14 July 2011.
- "Cinephilia". obo.
- "Cinephobia: To Wonder, To Worry". www.lolajournal.com.
- Cinephilia / Cinephobia: New Mediations of Desire and Disgust-University of Pittsburgh
- Groves, Tim. "Night Surfing: On Telephilia – Senses of Cinema". July 5, 2013.
- "The Namibian". www.namibian.com.na. 2017-08-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2017-09-08.
- "Cultivating TV aesthetics". 3 June 2014. 3 July 2014 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 September 2017.
- "Making A Case For The '90s, Television's "Other" Golden Age". September 14, 2016.
- "Why the Golden Age of TV Was Really Born in the 1980s". Vulture. October 25, 2016.
- Casetti, Francesco; Fanchi, Mariagrazia. "Cinephilia/Telephilia". Framework: The Journal of Cinema and Media. 45 (2). 17 August 2017: 38–41. JSTOR 41552408.
- "Cinephilia/Telephilia By Casetti, Francesco; Fanchi, Mariagrazia-Framework, Vol. 45, Issue 2, Fall 2004-Online Research Library". 2020-10-27 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2018-10-28.
- Liddy-Judge, Chloe. "The television anti-hero". MIRR - Mary Immaculate Research Repository. December 21, 2013 – dspace.mic.ul.ie vasitəsilə.
- "Post-network audiences and cable crime drama (PDF Download Available)". ResearchGate.
- Front, Celluloid Liberation. "Telephilia: Has Television Become a More Relevant American Medium Than Art Film?". IndieWire. 17 May 2013.
- Miklitsch, Robert. Roll Over Adorno: Critical Theory, Popular Culture, Audiovisual Media. State University of New York Press. February 1, 2012. ISBN – Google Books vasitəsilə.
- Miklitsch, Robert. Roll Over Adorno: Critical Theory, Popular Culture, Audiovisual Media. New York: State University of New York Press. 2006. 135. ISBN .
- Redmond, Sean. The Cinema of Takeshi Kitano: Flowering Blood. New York: Columbia University Press. 2013. 74. ISBN .
- Wroot, Jonathan; Willis, Andy. Cult Media: Re-packaged, Re-released and Restored. Cham, Switzerland: Palgrave Macmillan. 2017. 40. ISBN .
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Sinefiliya kinematoqrafiya senetine beslenen derin mehebbet filmlere kino nezeriyyesine qeyri adi maraq gostermek menasini dasiyan anlayis Bu termin qedim yunan dilinde sevgi menasini bildiren filiya sozu ile sinema sozunun birlesmesinden yaranmisdir Sinefil sexsler filmlere sadece eylence vasitesi kimi baxmir eksine onlar ekran eserlerini daha derin mena qatlari bedii estetik deyerleri baximindan tehlil edirler Kinematoqrafiya alemine vurgun olan bu insanlar film tenqidciliyi sahesinde xususi bilik sahibidirler Fransiz dilinden gelen sineast termini ingilis dilinde bezen kinosever menasinda isledilse de eslinde oz menseyinde filmmeyker rejissor anlamini dasiyir Sinefiller qeyri resmi olaraq film heveskari adlandirilir Ince zovqlu sinefiller ekran eserlerini professional seviyyede arasdirir kinematoqrafiya senetinin inceliklerine derinden beled olurlar Onlar ucun her bir kadr her bir sehne xususi ehemiyyet kesb edir EtimologiyasiKinonun felsefi mahiyyetine hesr olunmus bir eserin tehlilinde Mas Generis qeyd edir ki sinefiliyanin etimoloji menasi kinoya mehebbet kimi aydin gorunse de bu anlayisin derk edilmesi murekkeb bir prosesdir Kinosunas Annette Michelsonun fikrince vahid sinefiliya movcud deyil eksine bu fenomenin muxtelif tezahur formalari dovrleri movcuddur Antoine de Baecque ile Thierry Fremauxnun tebirince sinefiliyanin esas mahiyyeti zahiren sistemsiz gorunen elementlerde intellektual uygunluq axtarmaq qeyri standart ikinci dereceli sayilan meqamlara xususi onem vermekden ibaretdir Bu ozunemexsus medeniyyet formasi kenara atilmis incelikleri diqqet merkezine cekir Kino tarixcisi Thomas Elsaesser vurgulayir ki sinefiliya sadece filmlere baxmaq hevesinden qat qat artiq butov bir heyat terzine yaxin olan nostalji duygulari ile seciyyelenen fedakarcasina bagliliq hissidir TarixiMuharibeyeqederki sinefiliya Sessiz kinonun ilk caglarindan beri kino senetine urekden bagli olan sexsler oz dusuncelerini bolusmek nadir tapilan eski filmleri seyr etmek meqsedile kinematoqrafiya dernekleri yaradir nesrler buraxirdilar Sesli kinonun meydana gelmesi ile klassik filmleri izlemek hevesinde olan tamasacilarin sayi durmadan artmaqda idi bu da oz novbesinde film irsinin qorunub saxlanmasini esas meqsed kimi qarsisina qoyan Fransiz Sinematekasi Cinematheque Francaise kimi moteber qurumlarin temelinin qoyulmasina revac verdi Muharibe sonrasi fransiz sinefiliyasi Ikinci Dunya muharibesinden sonraki Paris medeni muhitinde kinematoqrafiya xususi onem dasimisdir Isgal dovrunde qadagan edilmis xarici filmlerin numayisine baslanmasi yerli kinoklublarin fealiyyeti elece de Fransiz Sinematekasinin teskil etdiyi seher seanslari seherin ziyali gencliyinde dunya kinosuna maraq oyatmisdir O dovrun sinefilleri gelecek nesillere ornek olacaq bir enene yaratmisdir onlar hem kohne hem de muasir filmlere eyni hevesle yanasmislar Dovr ucun muhum ehemiyyet kesb eden kinoteskilatlar sirasinda Robert Bresson ve Jan Koktonun uzv oldugu Objectif 49 klubu Latin mehellesinin kinoklubu xususi yer tutmusdur Bu iki qurumun uzvleri terefinden erseye getirilen Revue du Cinema jurnali sonradan meshur Cahiers du cinema kino dergisine cevrilmisdir Kinonumayislerde istirak eden tamasacilarin ekseriyyeti sonradan tenqidci ve rejissor olaraq Fransiz Yeni Dalgasi adlanan mektebin temelini qoymusdur Andre Bazin Fransua Truffo Jacques Doniol Valcroze Claude Chabrol Jan Luk Qodar Alexandre Astruc Jacques Rivette Agnes Varda Luc Moullet basda olmaqla bir cox senetkar bu numayislerin daimi istirakcisina cevrilmis onlardan bezileri xususile Truffo sohret qazandiqdan bele bu muhitle elaqelerini qoruyub saxlamisdir Bu kinomuhit Qerbde unudulmus diqqetden kenarda qalmis yaxud sadece taninmayan rejissor ve filmlerin yeniden kesfine sebeb olmus muellif kino nezeriyyesinin formalasmasina tekan vermisdir Dovrun fransiz sinefilleri F W Murnau Robert Flaherty Sergey Eyzensteyn Jean Renoir Jean Vigo Orson Uells Anthony Mann Louis Feuillade Devid Uork Qriffit Lumyer qardaslari Alfred Hickok ve Jorj Melyes kimi rejissorlarin yaradiciligina xususi maraq gostermis xususi vaxtlarda onlarin nitrat lentlerden hazirlanmis filmlerini numayis etdirmisler 1960 1970 ci illerde kinoculuq XX esrin 60 70 ci illerinde Amerika cemiyyetinde genis taninma qazanmis italyan rejissoru Federiko Fellininin ugurlarinda kino heveskarlarinin desteyi xususi rol oynamisdir bununla yanasi zovqleri get gede incelesen tamasaci auditoriyasinin telebatini odemek meqsedile xarici filmlerin numayisinin genislendirilmesi de onun yaradiciliginin Amerika qitesinde taninmasina ehemiyyetli tesir gostermisdir Fransiz Yeni Dalgasi cereyaninin genis regbet qazanmasi Avropa ve Amerika kinoteatrlarina axini guclendirmisdir Xarici filmlerin numayisine hesr olunmus musteqil kinoteatrlar tekrar gosterimler suretle populyarlasir Birlesmis Statlarda xususile Nyu York seheri kinoperestlerin merkezine cevrilir burada istenilen vaxt muxtelif janrli filmleri izlemek mumkun idi Pauline Kael Andrew Sarris Susan Sontag kimi tenqidcilerin populyarligi bu medeniyyetin formalasmasina tekan verir Sontaq basda olmaqla bir cox yazici ve tenqidciler bu dovru Amerika kino tarixinin Qizil esri adlandirib Inqmar Berqman Akira Kurosava Mikelancelo Antonioni Federiko Fellini kimi rejissorlar Amerika tamasacisinin regbetini qazanir Onlar genc kinematoqrafcilar neslini Martin Skorseze Piter Boqdanovic Frensis Ford Koppola Vudi Allen kimi Yeni Hollivud numayendelerini formalasdirir Dunya kinosuna maragin artmasi Janus Films New Yorker Films kimi ixtisaslasmis distributerlerin meydana gelmesine sebeb olur onlar xarici filmleri subtitrle temin edib olkeye idxal etmeye yonelir O dovr universitet film cemiyyetlerinin ciceklenmesi ile yadda qalmisdir Cikaqo Universitetinin Doc Films kimi bezi cemiyyetleri 1930 cu illerden movcud olsa da 1960 ci illerde muxtelif nesillerden olan rejissorlar tez tez universitet seherciklerine gelir kohne filmlerini yeniden numayis etdirir yeni eserleri barede telebelerle fikir mubadilesi aparirdilar 1948 ci ilde Avstraliyada Melburn seherinde esasi qoyulmus Melburn Sinematekasi evvelce Melburn Universiteti Film Cemiyyeti adi ile fealiyyet gostermis 1984 cu ilde ise Sinematek adini almisdir Paris sinefilleri muhiti getdikce siyasilesirdi Tenqidciler onlarin ardinca sinefiller de filmlerin siyasi aspektlerine rejissorlarin dunyagorusune xususi diqqet yetirirdiler Muharibeden sonraki dovrde Cahiers du cinema jurnali etrafinda birlesen ekser sexsiyyetler sag siyasi baxislara meyilli olsalar da 1960 ci illerin sonlarina dogru jurnal elece de genc sinefiller muxtelif sol cereyanlara qosulmus Jan Luk Qodar kimi senetkarlar maoizmi desteklemisdiler Bu keskin siyasi ab havada kino senetine marksizmin tezahuru kimi baxilirdi Hemin neslin numayendelerinden Serge Daney Philippe Garrel Andre Techine kimi sexsiyyetler sonradan tenqidci ve rejissor kimi taninmislar Dunyanin esas film festivallarinin Berlin Beynelxalq Film Festivali Kann kinofestivali ve Venesiya Film Festivalinin onillikler boyu movcud olmasina baxmayaraq bu dovr demek olar ki butun boyuk seherlerde yeni festivallarin meydana gelmesi ile elametdar olmusdur Nyu York Film Festivali Karlov Var Beynelxalq Film Festivali ve Cikaqo Beynelxalq Film Festivali mehz bu zaman tesis edilmisdir Ehemiyyetine gore yalniz Kann Film Festivalindan geri qalan Toronto Beynelxalq Film Festivali ise bu dovrun sonlarina yaxin 1976 ci ilde yaradilmisdir 1960 70 ci illerde sinefiller ve Qerb ziyalilari terefinden muasir ve inqilabi kimi deyerlendirilen filmler sirasinda Lindsey Andersonun Kann mukafatina layiq gorulmus If eseri Humberto Solasin Lucia si Glauber Rochanin Antonio das Mortes filmi Qodarin bir cox eserleri ve The Newsreel in tebligat xarakterli senedli lentleri yer almisdir Ev videotexnikasi ve kecen esrin sonlari Honkonqun taninmis arthaus kinomatoqrafcisi Vonq Karvay oz yaradiciliginda Chungking Express 1994 In the Mood for Love 2000 kimi eserleri ile taninma qazanmisdir VHS kasetler DVD ler ardinca reqemsal yayim xidmetleri genis yayildiqca sinefiliya mefhumu kinoteatr tecrubesinden tedricen uzaqlasir bu veziyyet Sontaq kimi bezi heqiqi sinefillerin derinden meyus etmisdir XX esrin ortalarinda Yaponiya kinosu beynelxalq seviyyede boyuk maraqla qarsilanirdisa esrin sonlarina yaxin sinefiller diqqetlerini Asiyanin diger olkelerinin xususile Cin Honq Konq Tayvan bir qeder sonra ise Tayland kinomatoqrafiyasina yoneldirler Cagdas sinefiliya Amerika kinematoqrafiyasinin ozunemexsus rejissorlarindan olan Maykl Mann sekilde 2009 cu ilde Fransiz Sinematekinde kinodaki fealiyyeti boyu hem tamasaci regbetini hem tenqidci desteyini qazanmagi tam bacarmasa da muasir kino heveskarlari onun yaradiciligini vulqar avtorculugun parlaq numunesi kimi deyerlendirir XXI esrin baslangicindan sinefiliya medeniyyeti yeni merheleye qedem qoymusdur Ingilis dilli muhitde Dave Kehr David Bordwell Jonathan Rosenbaum kimi taninmis tenqidcilerle yanasi Girish Shambu kimi pesekar olmayan sinefiller de oz bloqlari vasitesile kinonezeriyye sahesinde derin muzakireler yaradaraq filmlerin tehliline yeni baxis bucaqlari getirmisler Internet mekaninda forumlar podkastlar muxtelif medeniyyetlerden olan sinefilleri bir araya toplayaraq kinematoqrafiya haqqinda fikir mubadilesine serait yaratmisdir MUBI platformasi sinefillere xususi diqqet ayiraraq onlara yerli kinoprokatda ve video formatinda elcatmaz olan nadir filmleri teqdim edir The Criterion Collection Masters of Cinema Facets kimi video distributor sirketler buraxdiqlari filmlere zengin tenqidi materiallar elave ederek sinefillerin maragini temin edirler 2011 ci ilde yaradilmis Letterboxd tetbiqi muasir sinefiliyanin inkisafinda muhum rol oynamisdir On milyona yaxin istifadecisi olan bu platforma dunyanin en boyuk onlayn sinefil icmasina cevrilmisdir Istifadeciler bes ulduz sistemi vasitesile film zovqlerini boluse bilirler Muharibeden sonraki fransiz sinefiliyasinda oldugu kimi internetde formalasan beynelxalq sinefil icmasi tenqidcilerin diqqetinden kenarda qalan genis tamasaci kutlesi terefinden taninmayan film ustalarina xususi onem verir Vulgar auteurism adlandirilan bu yanasma Justin Lin Abel Ferrara Maykl Mann Roland Emmerich The Farrelly Brothers Maykl Bey Con Karpenter Kathryn Bigelow David Fincher M Night Shyamalan Brayan De Palma ve Tony Scott kimi janr filmlerinde calisan rejissorlarin yaradiciligini ehate edir 2023 cu ilde James N Kienitz Wilkinsin Still Film eseri 1980 90 ci illerin meshur filmlerinin 35 mm lik foto materiallarindan istifade ederek sinefiliyanin menfi tesirlerini gostermisdir Kanadali rejissor Stephen Broomerin Art amp Trash adli video esse silsilesi avanqard anderqraund film medeniyyetini derinden tehlil edir Sinefiliya ve rejissorluq senetiAmerikali sinefil ve rejissor Kventin Tarantino oz islerinde deyer verdiyi film ve rejissorlara gondermeler edir Kinonun zengin tarixinde ele rejissorlar olub ki onlar senet dunyasina film mekteblerinin ve ya studiyalarin resmi tehsil ocaqlarindan deyil kinoteatrlarda kecirdikleri saatlardan sinefiller cemiyyetlerindeki fealiyyetlerinden yol tapiblar Fransiz Yeni Dalgasinin yaradicilari sinefiller ucun ornek sayilir onlar kino derneklerinde filmleri izleyib muzakire etmekle rejissorlugun sirlerini menimseyibler Bu senetkarlarin edebiyyat ressamliq felsefe kimi sahelerle kinonu vehdetde goren baxislari bu gun de sinefilleri ilhamlandirmaqdadir Maraqlidir ki bir sira taninmis rejissorlar Miranda July Abbas Kiyarustemi Peter Greenaway kimi senetkarlar kinoya xususi maraq beslemediklerini done done vurgulayiblar Baxmayaraq ki sinefiller onlarin yaradiciligini yuksek qiymetlendirir SinefobiyaKino senetine qarsi muxtelif qorxu ve nifret tezahurleri ozunu buruze vermisdir reqemsal texnologiyalarin hokmranligi dovrunde selluloid lentlerin yox olmasi tesvisinden tutmus ekranda eks olunan exlaqi deyerlerin senzuraya meruz qalmasinadek Kinematoqrafiya qarsisinda duyulan bu narahatliq hissleri cemiyyetin muxtelif tebeqelerinde ozunemexsus formalar almisdir Bezileri enenevi kino cekilis usullarinin tedricen aradan qalxmasindan tesvis kecirmis digerleri ise boyuk ekranlarda numayis etdirilen eserlerin menevi exlaqi baximdan tesir gucunden ehtiyat ederek onlarin mehdudlasdirilmasini teleb etmisler TelefiliyaTeleviziyaya hedsiz maraq ve bagliliq menasini veren telefiliya terminini ilk defe New York Times qezetinin tenqidcisi Frenk Ric menfi calar qataraq dovriyyeye buraxmisdir O bu anlayisi amerikalilarin istedadindan asili olmayaraq ekranda gorunmek hesreti kimi seciyyelendirmisdir Keyfiyyetli televiziya mehsullarinin meydana cixmasinadek tenqidciler televiziyani kinodan asagi seviyyeli hesab edirdiler Sekseninci ve doxsaninci illerde televiziya senetinin inkisafi ile The Sopranos ve Wire kimi antiqehreman seriallari mezmun baximindan irelileyis numunesi sayilaraq tenqidcilerin regbetini qazandi Mad Men Breaking Bad ve Homeland kimi yuksek istehsal deyerine malik seriallarin ortaya cixmasi ile telefiliya sinefiliyanin qarsisinda ciddi reqibe cevrildi Buna baxmayaraq bezi ziyalilar xususile melodram ve sabun operalar kimi muasir televiziya janrlarina aludeciliyi hele de sinefiliyadan asagi mertebede gorurler Kinonun elcatmazligi onu daha cazibedar ve fovqelade edir Ekranda hem var hem yox olan film tesvirleri psixoloji mexanizmleri herekete getirir kinulduzlarina xususi parlaqliq bexs edir Televiziya ise daha yaxin ve bilavasitedir burada ulduzlar yalniz tez tez ekranda gorundukleri muddetde meshurluq qazanirlar Bununla bele ev seraitinde film izlemek imkanlarinin artmasi enenevi sinefiliya anlayisini sarsitmaqdadir Istinadlarde Valck Marijke Hagener Malte redaktorlar Cinephilia Movies Love and Memory Amsterdam 2005 ISBN 90 5356 768 2 Informations institutionnelles La Cinematheque francaise www cinematheque fr Search Microsoft Translator Translate from French to English www bing com Le fantome d Henri Langlois Dir Jacques Richard DVD Kino Video 2004 Melbourne Cinematheque acmi com au Istifade tarixi 2 April 2022 Dargis Manohla Cinephobia LA Weekly www laweekly com April 22 1998 WR Sex and the Art of Radical Juxtaposition Current The Criterion Collection Fraser Shane 10 Best Documentaries About Movies Every Cinephile Should See January 9 2018 The Nineties A Book Google Books pg 107 Dargis Manohla The 21st Century Cinephile The New York Times November 14 2004 NYTimes com vasitesile The New Cinephilia amp The Permanent Crisis of Film Criticism The Anxiety of Authority Cineaste Magazine A Property of Movies A Conversation with Brian De Palma MUBI October 1 2012 The at home cinephile experience Pandemic has made watching good cinema difficult but not impossible The Spokesman Review Betz Mark Beyond the subtitle remapping European art cinema Minneapolis University of Minnesota Press December 21 2009 Internet Archive vasitesile MUBI Watch and Discover Movies MUBI Some Came Running The Mann act Public Enemies Kidwell John Bad Cinephile Splice Today Calendar Film at Lincoln Center December 11 2008 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Letterboxd s rise from social platform to Hollywood powerhouse Los Angeles Times Mullin Benjamin Letterboxd Online Haven for Film Nerds Gets a New Owner The New York Times ingilis 2023 09 29 ISSN 0362 4331 Istifade tarixi 2024 01 31 Letterboxd Your life in film 2011 10 28 2011 10 28 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 2024 01 31 Fast amp Furious amp Elegant Justin Lin and the Vulgar Auteurs Village Voice The Golden Age of TV Rise of the Television Auteur Facets Features Facets Features 12 April 2016 Army of Milla Resident Evil and Modern Auteurism April 16 2013 Secret Defense Roland Emmerich s Anonymous MUBI November 1 2011 Brody Richard A Few Thoughts on Vulgar Auteurism The New Yorker The artistic genius of Michael Bay Macleans ca 26 July 2013 Vulgar Auteurism A Guide Or The Mann Scott Baysians MUBI Expressive Esoterica in the 21st Century Or What Is Vulgar Auteurism June 3 2013 Palmer Landon What the Insular Debate on Vulgar Auteurism Says About Contemporary Movie Criticism and Film School Rejects June 11 2013 The best video essays of 2021 Sight and Sound bfi org uk 18 January 2022 Istifade tarixi 2024 08 02 Wicked Wicked Polyrhythmic Form and the Vicious Split Screen Film School Rejects 7 April 2023 Istifade tarixi 2024 08 02 Yorker The New The Movies Aren t Dying They re Not Even Sick The New Yorker September 22 2012 www newyorker com vasitesile Kurten Jochen British director Peter Greenaway at 80 Deutsche Welle ingilis 2022 04 05 Istifade tarixi 2023 03 19 Dekin Mert 10 Famous Arthouse Movies That Are Too Self Indulgent October 1 2019 Peter Greenaway I ve seven productive years left to finish 30 projects South China Morning Post May 6 2015 Onstad Katrina Miranda July Is Totally Not Kidding The New York Times 14 July 2011 Cinephilia obo Cinephobia To Wonder To Worry www lolajournal com Cinephilia Cinephobia New Mediations of Desire and Disgust University of Pittsburgh Groves Tim Night Surfing On Telephilia Senses of Cinema July 5 2013 The Namibian www namibian com na 2017 08 08 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2017 09 08 Cultivating TV aesthetics 3 June 2014 3 July 2014 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 8 September 2017 Making A Case For The 90s Television s Other Golden Age September 14 2016 Why the Golden Age of TV Was Really Born in the 1980s Vulture October 25 2016 Casetti Francesco Fanchi Mariagrazia Cinephilia Telephilia Framework The Journal of Cinema and Media 45 2 17 August 2017 38 41 JSTOR 41552408 Cinephilia Telephilia By Casetti Francesco Fanchi Mariagrazia Framework Vol 45 Issue 2 Fall 2004 Online Research Library 2020 10 27 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2018 10 28 Liddy Judge Chloe The television anti hero MIRR Mary Immaculate Research Repository December 21 2013 dspace mic ul ie vasitesile Post network audiences and cable crime drama PDF Download Available ResearchGate Front Celluloid Liberation Telephilia Has Television Become a More Relevant American Medium Than Art Film IndieWire 17 May 2013 Miklitsch Robert Roll Over Adorno Critical Theory Popular Culture Audiovisual Media State University of New York Press February 1 2012 ISBN 9780791481875 Google Books vasitesile Miklitsch Robert Roll Over Adorno Critical Theory Popular Culture Audiovisual Media New York State University of New York Press 2006 135 ISBN 0791467333 Redmond Sean The Cinema of Takeshi Kitano Flowering Blood New York Columbia University Press 2013 74 ISBN 9780231163323 Wroot Jonathan Willis Andy Cult Media Re packaged Re released and Restored Cham Switzerland Palgrave Macmillan 2017 40 ISBN 9783319636788