Nasional sosializm (alm. Nationalsozialismus) və ya qısaca Nasizm — totalitar, ekstremist, ultrasağ, irqçi və antisemit alman ideologiyası, 1919-1945-ci illərdə mövcud olan hərəkat, faşizmin bir forması; Nasional Sosialist Alman Fəhlə Partiyasının (NSDAP) ideologiyası; tarixdən məlum olan hərəkatların ən radikalıdır. Etnik millətçiliyi, "ari irqi" ideyasını, onun digər irqlərdən bioloji və mədəni üstünlüyünü, irqi antisemitizm ("semit irqi", yəni yəhudilər - "arilərin antipodu və əsas düşməni hesab olunurdu"), slavyanofobiya, "ari" (alman milli) sosializmi, antikommunizm, antiliberalizm, antidemokratiya ideyalarını özündə birləşdirir. Nasist Almaniyasının rəsmi siyasi ideologiyası, Almaniyada nasist rejiminin (1933-1945) əsası olmuşdur.
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJObUwwWnNZV2RmYjJaZmRHaGxYMDVUUkVGUVh5VXlPREU1TWpBbFJUSWxPREFsT1RNeE9UUTFKVEk1TG5OMlp5OHlOVEJ3ZUMxR2JHRm5YMjltWDNSb1pWOU9VMFJCVUY4bE1qZ3hPVEl3SlVVeUpUZ3dKVGt6TVRrME5TVXlPUzV6ZG1jdWNHNW4ucG5n.png)
Nasional-sosializm öz məqsədinin qeyri-müəyyən uzun müddətdə firavan yaşamaq üçün lazım olan hər şeyə malik olan kifayət qədər geniş ərazidə (“minillik reyx”) “ari irqi” üçün “irqi cəhətdən təmiz” dövlətin yaradılması olduğunu bəyan edirdi.
Tarix
Beynəlxalq arenada bu tip hərəkatlar və rejimlər adətən totalitar ağalığı və təcavüzkarlığı ilə fərqlənirlər. Nasional Sosializm alman cəmiyyətinin müəyyən hissəsini Birinci Dünya müharibəsinin nəticələrinə və ondan sonrakı dövrdəki böhranlı proseslərə qeyri-adekvat sol mühafizəkar reaksiyasının təzahürüdür. Bu münasibət son nəticədə konqlomerat ideyalara: dövlət sosializminə, etatizmə, nasionalizmə, rasizmə, millitarizmə əsaslanan nasist idealogiyasının yaranmasına gətirib çıxartdı. Siyasi planda və praktikada bu özünü ölkədə bütün sahələrə nəzarət edən bir partiyanın və partiya-dövlət diktaturasının yaranmasına səbəb oldu. Cəmiyyətdə totalitar şəxsiyyətin xüsusi tipi yarandı, xüsusi sosial psixoloji mühit formalaşdı, şəxsiyyətin bütün mənəvi dayaqları da eroziyaya uğradı.
Əsas simaları
Bu ideologiyanın ən məşhur simalarından biri Adolf Hitler olmuşdur. Bu ideologiyanın inkişaf etməsində təkcə Adolf Hitlerin rolu olmamışdır. Bu işdə ona bir sıra şəxslər kömək etmişdirlər.
Onlardan biri də Hitlerin 1920-ci ildən etibarən yaxın münasibətlər qurduğu ən yaxın dostlarından və köməkçilərindən biri olan Rudolf Hessdir. Həmçinin eyni zamanlarda tanış olduğu və məşhur 1923-cü ildə Münhendə təşkil olunmuş pivəxana üsyanı zamanı ona yaxından yardım etmiş olan Ernst Röhm, Herman Görinq və Henrix Himmler Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyasının təşkilati işlərində mühüm rol oynamışdırlar.
Yozef Gebbelsin 1924-cü ildə partiyaya qatılması ilə partiya sürətli bir şəkildə inkişafa başladı. Ağlı, məntiqi və uzaqgörənliyi ilə heç də Hitlerdən geri qalmayan Gebbels qısa zaman ərzində partiyanın nüfuzunun yüksəlməsində və partiyanın böyüyərək 1933-cü ildə hakimiyyətə gəlməsində əvəzsiz rol oynamışdır.
Bu ideologiyanın anti-semit fikirlərinə və irqçi ideyalarına istiqamət verən şəxs Alfred Rozenberqdir. Son dərəcə olaraq qatı bir Alman irqçisi və milliyətçisi olaraq tanınmış olan Alfred Rozenberqin ən tanınmış işi "Der Mythus Des 20 Jahrhunderts"in ("XX əsrin mifi") və 1919–1933-cü illərdə yazdığı bəzi məqalələrinin toplandığı "Blut und Ehre" ("Qan və Qürur") adlı dörd cildlik əsəri də vardır. Onun görmüş olduğu ən böyük işlər isə 1934-cü ilə qədər fəaliyyət göstərmiş və nasional-sosialist sənət anlayışının təməllərini qoymuş olan Alman Mədəniyyətini Müdafiə Cəmiyyəti və İkinci dünya müharibəsi zamanı ələ keçirilmiş olan Şərq torpaqlarının naziri olmasıdır. O, xristianlığa qarşı barışmaz mövqeyi ilə seçilən və paqan mədəniyyətini yüksəltməyə çalışmış bir nasional-sosialist ideoloqudur. Belə ki, bu şəxs kilsələrin dəyişdirilməsinə, Skandinaviya mifologiyasına aid olan simvol və ritualların yenidən yayılmasına çalışmışdır. Alman irqinə ən böyük düşmən olaraq Semitləri, Rus tatarlarını, Yəhudiləri, Xristianlığı, Latın xalqlarını görmüşdür.
Həmçinin məşhur alman filosofu olan Martin Haydeqqer də bu ideologiyanın ən məşhur simalarından biri olmuşdur. O, "Metafizikaya giriş" adlı əsərində nasional-sosializmi "daxili bir həqiqət və böyüklük" kimi qiymətləndirmişdir. 1953-cü ildə özündən bu nasional-sosializmi tərifləyən sətirləri silməsi tələb edilmişdir, ancaq o, bu tələbi qətiyyətlə rədd etmişdir.
Mənbə
İstinadlar
- Bracher K. D. (ing.)
- Rachael Krishna. "The Nazis were not socialists". Full Fact. 2020-05-07 tarixində . İstifadə tarixi: 2020-05-14.
- Neocleous, Mark. Fascism. Minneapolis, Minnesota, USA, 1997 p. 23.
- Cecil, R. The myth of the Master Race: Alfred Rosenberg and Nazi ideology. London: B. T. Batsford, 1972. P. 19, 22, 61—63, 82—83, 90–92, 187—190.
- Joseph W. Bendersky. A concise history of Nazi Germany. Plymouth, England, UK: Rowman & Littlefield Publishers Inc., 2007. P. 161—162.
- Фрай Н. Государство фюрера. Национал-социалисты у власти: Германия, 1933—1945 2017-07-02 at the Wayback Machine. М.: Росспэн, 2009. С. 32—41.
- National Socialism 2008-06-20 at the Wayback Machine // Encyclopædia Britannica.
- National Socialism 2009-10-28 at the Wayback Machine// Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007. 2009-11-01.
- Raymond W. J. Dictionary of Politics. (1992). p. 327.
- National Socialism 2022-01-28 at the Wayback Machine Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-07.
- Fritzsche P. Germans into Nazis. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1998
- Kele M. H. Nazis and Workers: National Socialist Appeals to German Labor, 1919—1933. Chapel Hill: The University of North Carolina Press, 1972
- Eatwell, Roger. . «On Defining the ‘Fascist Minimum,’ the Centrality of Ideology», Journal of Political Ideologies, 1996 1(3):303-19
- Eatwell R. Fascism: A History. New York: Allen Lane.1997
- Payne S. G. A History of Fascism, 1914—45. Madison, WI: University of Minnesota Press, 1995.
- Философия: Энциклопедический словарь / Под ред. А. А. Ивина. — М.: Гардарики, 2004. — 1074 с. — ISBN 5–8297–0050–6.
Ədəbiyyat
- Антонов, М. Ф. Расистский национал-социализм Адольфа Гитлера|ссылка часть= http://m-antonov.chat.ru/from_to/part_04.htm%7C От лжекапитализма к тоталитаризму! Мир в XXI веке и судьбы России http://m-antonov.chat.ru/from_to/index.htm%7C М.2008
- Безансон, А.Бедствие века. Коммунизм, нацизм и уникальность Катастрофы. М.2000|
- Бровко, Л. Н. Христианство и национал-социализм. Мировоззренческий излом 2011-07-23 at the Wayback Machine // Переходные эпохи в социальном измерении: История и современность. — М.: (издательство) Наука, 2003. — С. 351–377.
- Галкин, А. А. Германский фашизм. — М.1989.
- Кормилицын, С. В. Орден СС. Иезуиты империи. О чём не принято говорить. — СПб.: (издательство) Питер , 2008). (Переиздана на болгарском языке: Черният орден SS. — София: НСМ-Медиа, 2009)
- Лоуренс Рис. Нацисты. Предостережение истории. М.2014
Xarici keçidlər
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwwTnZiVzF2Ym5NdGJHOW5ieTV6ZG1jdk16QndlQzFEYjIxdGIyNXpMV3h2WjI4dWMzWm5MbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
- Руины Третьего рейха — на странице представлены исторические места часто асоциируемые с Третьим Рейхом, раньше и сейчас.
- Архив немецкой пропаганды — сборник разнообразных статей и графических материалов о пропаганде в Третьем рейхе, собрана Randall Bytwerk.
- "Гитлер поднялся на противостоянии с коммунистами" // , 07.06.2015 (интервью)
- https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Nasyonal_sosyalizm
- https://www.sv.uio.no/c-rex/english/groups/compendium/what-is-nazism.html
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Nasional sosializm alm Nationalsozialismus ve ya qisaca Nasizm totalitar ekstremist ultrasag irqci ve antisemit alman ideologiyasi 1919 1945 ci illerde movcud olan herekat fasizmin bir formasi Nasional Sosialist Alman Fehle Partiyasinin NSDAP ideologiyasi tarixden melum olan herekatlarin en radikalidir Etnik milletciliyi ari irqi ideyasini onun diger irqlerden bioloji ve medeni ustunluyunu irqi antisemitizm semit irqi yeni yehudiler arilerin antipodu ve esas dusmeni hesab olunurdu slavyanofobiya ari alman milli sosializmi antikommunizm antiliberalizm antidemokratiya ideyalarini ozunde birlesdirir Nasist Almaniyasinin resmi siyasi ideologiyasi Almaniyada nasist rejiminin 1933 1945 esasi olmusdur Alman nasional sosialistlerinin bayragi Nasional sosializm oz meqsedinin qeyri mueyyen uzun muddetde firavan yasamaq ucun lazim olan her seye malik olan kifayet qeder genis erazide minillik reyx ari irqi ucun irqi cehetden temiz dovletin yaradilmasi oldugunu beyan edirdi TarixBeynelxalq arenada bu tip herekatlar ve rejimler adeten totalitar agaligi ve tecavuzkarligi ile ferqlenirler Nasional Sosializm alman cemiyyetinin mueyyen hissesini Birinci Dunya muharibesinin neticelerine ve ondan sonraki dovrdeki bohranli proseslere qeyri adekvat sol muhafizekar reaksiyasinin tezahurudur Bu munasibet son neticede konqlomerat ideyalara dovlet sosializmine etatizme nasionalizme rasizme millitarizme esaslanan nasist idealogiyasinin yaranmasina getirib cixartdi Siyasi planda ve praktikada bu ozunu olkede butun sahelere nezaret eden bir partiyanin ve partiya dovlet diktaturasinin yaranmasina sebeb oldu Cemiyyetde totalitar sexsiyyetin xususi tipi yarandi xususi sosial psixoloji muhit formalasdi sexsiyyetin butun menevi dayaqlari da eroziyaya ugradi Esas simalariBu ideologiyanin en meshur simalarindan biri Adolf Hitler olmusdur Bu ideologiyanin inkisaf etmesinde tekce Adolf Hitlerin rolu olmamisdir Bu isde ona bir sira sexsler komek etmisdirler Onlardan biri de Hitlerin 1920 ci ilden etibaren yaxin munasibetler qurdugu en yaxin dostlarindan ve komekcilerinden biri olan Rudolf Hessdir Hemcinin eyni zamanlarda tanis oldugu ve meshur 1923 cu ilde Munhende teskil olunmus pivexana usyani zamani ona yaxindan yardim etmis olan Ernst Rohm Herman Gorinq ve Henrix Himmler Alman Nasional Sosialist Fehle Partiyasinin teskilati islerinde muhum rol oynamisdirlar Yozef Gebbelsin 1924 cu ilde partiyaya qatilmasi ile partiya suretli bir sekilde inkisafa basladi Agli mentiqi ve uzaqgorenliyi ile hec de Hitlerden geri qalmayan Gebbels qisa zaman erzinde partiyanin nufuzunun yukselmesinde ve partiyanin boyuyerek 1933 cu ilde hakimiyyete gelmesinde evezsiz rol oynamisdir Bu ideologiyanin anti semit fikirlerine ve irqci ideyalarina istiqamet veren sexs Alfred Rozenberqdir Son derece olaraq qati bir Alman irqcisi ve milliyetcisi olaraq taninmis olan Alfred Rozenberqin en taninmis isi Der Mythus Des 20 Jahrhunderts in XX esrin mifi ve 1919 1933 cu illerde yazdigi bezi meqalelerinin toplandigi Blut und Ehre Qan ve Qurur adli dord cildlik eseri de vardir Onun gormus oldugu en boyuk isler ise 1934 cu ile qeder fealiyyet gostermis ve nasional sosialist senet anlayisinin temellerini qoymus olan Alman Medeniyyetini Mudafie Cemiyyeti ve Ikinci dunya muharibesi zamani ele kecirilmis olan Serq torpaqlarinin naziri olmasidir O xristianliga qarsi barismaz movqeyi ile secilen ve paqan medeniyyetini yukseltmeye calismis bir nasional sosialist ideoloqudur Bele ki bu sexs kilselerin deyisdirilmesine Skandinaviya mifologiyasina aid olan simvol ve rituallarin yeniden yayilmasina calismisdir Alman irqine en boyuk dusmen olaraq Semitleri Rus tatarlarini Yehudileri Xristianligi Latin xalqlarini gormusdur Hemcinin meshur alman filosofu olan Martin Haydeqqer de bu ideologiyanin en meshur simalarindan biri olmusdur O Metafizikaya giris adli eserinde nasional sosializmi daxili bir heqiqet ve boyukluk kimi qiymetlendirmisdir 1953 cu ilde ozunden bu nasional sosializmi terifleyen setirleri silmesi teleb edilmisdir ancaq o bu telebi qetiyyetle redd etmisdir MenbeIstinadlar Bracher K D ing Rachael Krishna The Nazis were not socialists Full Fact 2020 05 07 tarixinde Istifade tarixi 2020 05 14 Neocleous Mark Fascism Minneapolis Minnesota USA 1997 p 23 Cecil R The myth of the Master Race Alfred Rosenberg and Nazi ideology London B T Batsford 1972 P 19 22 61 63 82 83 90 92 187 190 Joseph W Bendersky A concise history of Nazi Germany Plymouth England UK Rowman amp Littlefield Publishers Inc 2007 P 161 162 Fraj N Gosudarstvo fyurera Nacional socialisty u vlasti Germaniya 1933 1945 2017 07 02 at the Wayback Machine M Rosspen 2009 S 32 41 National Socialism 2008 06 20 at the Wayback Machine Encyclopaedia Britannica National Socialism 2009 10 28 at the Wayback Machine Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007 2009 11 01 Raymond W J Dictionary of Politics 1992 p 327 ISBN 1 55618 008 X National Socialism 2022 01 28 at the Wayback Machine Columbia Encyclopedia Sixth Edition 2001 07 Fritzsche P Germans into Nazis Cambridge Mass Harvard University Press 1998 Kele M H Nazis and Workers National Socialist Appeals to German Labor 1919 1933 Chapel Hill The University of North Carolina Press 1972 Eatwell Roger On Defining the Fascist Minimum the Centrality of Ideology Journal of Political Ideologies 1996 1 3 303 19 Eatwell R Fascism A History New York Allen Lane 1997 Payne S G A History of Fascism 1914 45 Madison WI University of Minnesota Press 1995 Filosofiya Enciklopedicheskij slovar Pod red A A Ivina M Gardariki 2004 1074 s ISBN 5 8297 0050 6 Edebiyyat Antonov M F Rasistskij nacional socializm Adolfa Gitlera ssylka chast http m antonov chat ru from to part 04 htm 7C Ot lzhekapitalizma k totalitarizmu Mir v XXI veke i sudby Rossii http m antonov chat ru from to index htm 7C M 2008 Bezanson A Bedstvie veka Kommunizm nacizm i unikalnost Katastrofy M 2000 Brovko L N Hristianstvo i nacional socializm Mirovozzrencheskij izlom 2011 07 23 at the Wayback Machine Perehodnye epohi v socialnom izmerenii Istoriya i sovremennost M izdatelstvo Nauka 2003 S 351 377 Galkin A A Germanskij fashizm M 1989 Kormilicyn S V Orden SS Iezuity imperii O chyom ne prinyato govorit SPb izdatelstvo Piter 2008 Pereizdana na bolgarskom yazyke Cherniyat orden SS Sofiya NSM Media 2009 Lourens Ris Nacisty Predosterezhenie istorii M 2014Xarici kecidlerVikianbarda Nasional sosializm ile elaqeli mediafayllar var Ruiny Tretego rejha na stranice predstavleny istoricheskie mesta chasto asociiruemye s Tretim Rejhom ranshe i sejchas Arhiv nemeckoj propagandy sbornik raznoobraznyh statej i graficheskih materialov o propagande v Tretem rejhe sobrana Randall Bytwerk Gitler podnyalsya na protivostoyanii s kommunistami 07 06 2015 intervyu https tr m wikipedia org wiki Nasyonal sosyalizm https www sv uio no c rex english groups compendium what is nazism html