Psixi səbəbiyyət, həmçinin Zehni səbəbiyyət (ing. Mental Causation) — şüurun və fiziki dünyanın səbəb əlaqəsi, xüsusən də insan şüurunun onun davranışına təsiri. Gündəlik həyatda və elmi təcrübədə şüurla fiziki dünya arasındakı qarşılıqlı əlaqə təbii qəbul edilir. Psixi vəziyyətlərin və proseslərin insan davranışına təsiri gündəlik psixologiyada, elmi psixologiyada və psixologiya fəlsəfəsində müəyyən edilmiş fakt kimi qəbul edilir.
Eyni zamanda, müasir şüur fəlsəfəsində və idrak elmində psixi səbəbiyyət problemi geniş müzakirə mövzusudur. Bu, qeyri-maddi şüurun və materiyanın qarşılıqlı təsirinin dünyanın Kartezyen mənzərəsinin müəyyən etdiyi nəzəri çərçivədə izahının mürəkkəbliyi ilə bağlıdır. Müasir filosofların və alimlərin böyük əksəriyyəti Kartezyen substansial dualizmi rədd etsələr də, onların bir çoxu əqli və fiziki arasında əsaslı fərq haqqında Kartezyen ideyasına sadiq qalırlar.
Zehni səbəbiyyət probleminin həllində əsas çətinlik fiziki aləmin səbəb-nəticə bağlanması prinsipini və psixi xassələrin fiziki xassələrə salınmazlığını ardıcıl şəkildə necə birləşdirməkdir. Psixi səbəbiyyət psixofiziki problemin ən mühüm komponentlərindən biridir və bir neçə aspekti özündə birləşdirir, o cümlədən: şüur və bədən arasında əlaqə; azad iradə; mənəvi məsuliyyət; səbəbli cütləşmə problemi; enerjiyə qənaət qanunu; fiziki dünyanın səbəbli bağlanması və həddən artıq müəyyənləşmənin istisna edilməsi
Tarixi
Psixi səbəb əlaqəsi ilə bağlı məsələlər bəzi qədim mətnlərdə, məsələn, Platonun "Fedon" traktatı və Aristotelin "Ruh haqqında" traktatında işlənir. Bununla belə, psixi səbəbiyyətin aktual problemi bir çox digər mühüm fəlsəfi problemlərdən çox gəncdir. Bu onunla izah olunur ki, nə fiziki aləmin səbəb-nəticə bağlanması prinsipi, nə də enerjinin saxlanması prinsipi qədim və orta əsrlər fəlsəfəsində məlum deyildi.
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjekwwWnlZVzV6WDBoaGJITmZMVjlRYjNKMGNtVjBYM1poYmw5U1pXNGxRek1sUVRsZlJHVnpZMkZ5ZEdWekxtcHdaeTh5TURCd2VDMUdjbUZ1YzE5SVlXeHpYeTFmVUc5eWRISmxkRjkyWVc1ZlVtVnVKVU16SlVFNVgwUmxjMk5oY25SbGN5NXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Psixi səbəbiyyət probleminin formalaşdırılması ilk növbədə Rene Dekartın əsərləri hesabına Avropa fəlsəfəsində geniş yayılan fiziki-mexanik təfəkkürün başlanğıcı ilə bağlıdır. Bu mütəfəkkir iki ayrı substansiyanın — təfəkkür (res cogitans) və genişlənmiş (res extensa) varlığı ideyasını irəli sürdü. Bədənin ölümündən sonra da mövcudluğunu davam etdirən ruh haqqında ənənəvi xristian ideyalarına əsaslanan bu ideya "substansial dualizm" adlanır. Dekartın irəli sürdüyü nəzəriyyə daxili təcrübələrin və xarici aləmin qavranılması ilə bağlı bir sıra fəlsəfi tapmacaları həll etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu və psixofiziki səbəbiyyətin nəzərdən keçirilməsini əhatə etmirdi, lakin bu nəzəriyyənin yaradılmasından qısa müddət sonra Dekart düşünən maddənin genişlənmiş maddəyə təsiri problemini həll etmək zərurəti ilə üzləşdi.
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCbEx6RTJNelpmUld4cGMyRmlaWFJvWDI5bVgwSnZhR1Z0YVdFdWFuQm5Mekl3TUhCNExURTJNelpmUld4cGMyRmlaWFJvWDI5bVgwSnZhR1Z0YVdFdWFuQm4uanBn.jpg)
1643-cü ildə Bohemiya şahzadəsi Yelizaveta Dekarta məktub yazaraq ondan insan ruhunun qeyri-maddi bir varlıq olduğu halda, insan bədənində heyvan ruhlarının hərəkətini təyin edə bilməsinin necə mümkün olduğuna dair izahat tələb etdi. Dekart, ruhla bədən arasındakı əlaqənin epifiz vasitəsilə həyata keçirildiyini, enerjinin qorunma qanununun pozulmadığını, çünki ruhun fiziki dünyaya birbaşa təsir göstərmədiyini, ancaq dolayı yolla təsir etdiyini, istiqamətini enerji hərəkətinin dəyişdirdiyini söylədi. Psixi səbəbiyyət probleminin bu həlli çox az sayda mütəfəkkiri qane etdi və sonrakı əsrlərdə problem ən mühüm fəlsəfi suallardan birinə çevrildi. Eyni zamanda, müasir fəlsəfi və elmi fikirlərə uyğun olaraq bir neçə fərqli şəkildə yenidən formalaşdırılıb.
Ağıl və bədənin qarşılıqlı əlaqəsi kontekstində səbəbiyyət əlaqəsinin növləri
Metafizikada zehni səbəbiyyətin "ağıl-bədən probleminin mərkəzində" olduğu və çox vaxt problemin necə qurulmasında birbaşa rol oynadığı deyilir.
ağıl və bədəni əhatə edən səbəbiyyətin dörd mümkün variantını qeyd edir:
- fiziki səbəbin fiziki təsirə təsiri. Bu cür səbəb əlaqəsi ümumiyyətlə fizioloji pozğunluqları aradan qaldırmaq üçün fiziki müdaxilədən istifadə edən ənənəvi tibbdə tanınır.
- fiziki səbəbin psixi təsirə təsiri. Bu cür səbəb əlaqəsi ümumiyyətlə psixiatriyada tanınır və psixoaktiv dərmanların, neyrocərrahi üsulların və s.
- psixi səbəbin psixi təsirə təsiri. Bu cür səbəb əlaqəsi ümumiyyətlə bir çox psixoterapiya növlərində, o cümlədən hipnozda tanınır (bir terapiya kimi səmərəsiz olduğu göstərilmişdir və tədqiqatçılar tərəfindən özünü aldatma forması kimi təsvir edilmişdir hipnoz edilmiş şəxsin).
- zehni səbəbin fiziki təsirə təsiri. Emosional, sosial, davranış və digər psixoloji amillərin xəstənin vəziyyəti üçün vacib olmasına əsaslanaraq, bu tip səbəb əlaqəsi psixosomatik tibbin nəzəri əsasını təşkil edir (bu, davranış terapiyası, məsləhət psixoterapiyası, endokrinologiya və fizioterapiya növüdür). Təsirsiz və hətta zərərli olmaqla yanaşı, psixomediklərin ənənəvi tibbi müalicə əvəzinə, çölyak xəstəliyi, Lyme xəstəliyi və fibromiyalji kimi xəstəlikləri psixoanalitik məsləhət vasitəsilə müalicə etməyə çalışması da tənqiddir.
Ağıl və bədən arasında qarşılıqlı əlaqə problemini həll etmək üçün dörd mümkün fəlsəfi yanaşma var:
- reduksionizm — şüuru və bədəni eyniləşdirən baxış nöqtəsi;
- paralellik — şüurun və bədənin bir-birinə heç bir təsir göstərmədiyi, zehni səbəblərin yalnız ruhi nəticələrə, fiziki səbəblərin isə yalnız fiziki nəticələrə səbəb olduğu baxış nöqtəsi;
- epifenomenalizm — bədənin şüura təsir etdiyi, lakin özünün şüurdan heç bir təsir görmədiyi nöqteyi-nəzərdən;
- interaksionizm — ağıl və bədənin bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olması fikridir.
Bu dörd yanaşmadan reduksionizm, paralellik və epifenomenalizm psixi səbəbiyyətin mövcudluğunu güman etmir, lakin onlar müasir ağıl filosofları və alimləri arasında o qədər də dəstək görmürlər. Hal-hazırda psixoloqların böyük əksəriyyəti interaksionist yanaşmanın tərəfdarıdır, baxmayaraq ki, şüurun empirik tədqiqatçıları arasında epifenomenalizm tərəfdarlarının çox az, lakin tədricən artan sayı (məsələn, Daniel Wegner) var. Müasir şüur fəlsəfəsində dominant cərəyan reduktiv olmayan fizikiizmdir ki, bu da interaksionizm kimi psixi səbəbiyyət probleminin həllini tələb edir.
Digər məlumatlara görə, müasir şüur fəlsəfəsində üstünlük təşkil edən cərəyan reduksionizmi defolt olaraq qəbul edən eliminativ materializmdir və insanlara görünən "zehni səbəbiyyəti" izah etmək üçün o, epifenomenalizm və reduksionizmi özündə birləşdirir — nəticədə müxtəlif variantlar illüzionizm yaranır. Yuxarıda göstərilənlərin hamısı (Velmansa görə) "psixikanın bədənə təsiri" növləri eliminativ materializm və illüziyaizm çərçivəsində dualizmin müqəddiməsindən və ya hipotezindən (xassələr dualizmi də daxil olmaqla) istifadə etmədən izah olunur.). Yəni onlar neyro-hesablama, fizioloji hadisələr kimi izah olunur. Və bu proseslərin necə işlədiyinə dair təhrif olunmuş qavrayış məhsulları yaradan proseslər kimi. Eyni zamanda, tədqiqatçılar psixikanın və psixi səbəbiyyətin mövcud olduğunu inkar etmirlər — onlar yalnız psixikanın qeyri-fiziki olmadığını və psixi səbəbiyyətin real ola biləcəyini söyləyirlər (bu termin bütün bu neyron (adətən şüursuz) prosesləri, davranış kondisionerini birləşdirir. və s., əslində fərdin hərəkətlərinə gətirib çıxaran və nevrologiya, etologiya və eksperimental psixologiyada tədqiqat obyekti olan və bəzən — aşkar (bu termin insanların fikir və hisslərini (ümumi adı — introspeksiya) birləşdirir) onların "zehni" hadisələrinin öz hərəkətlərinə necə gətirib çıxardığı haqqında). Və bu yanaşma ilə tədqiqatçıların vəzifəsi səbəbliliyin real mexanizmlərini izah etmək və görünən səbəbiyyət haqqında hisslər və fikirlər yaradan real qavrayış mexanizmlərinin izahını verməkdir.
İstinadlar
- Сергиенко Е. А., Лебедева Е. И., Прусакова О. А. Модель психического как основа становления понимания себя и другого в онтогенезе человека (800 nüs.). Москва: Издательство «Институт психологии РАН». 2009. ISBN .
- Mental Causation 2015-09-05 at the Wayback Machine // The Stanford Encyclopedia of Philosophy / David Robb and John Heil.
- Tim Crane. Mental Causation (PDF) // Encyclopedia of cognitive science (1 edition). Nature Publishing Group, Macmillan Publishers Ltd. Lynn Nadel (ed.). 2003. 1120–1125. ISBN .
- John Heil. Mental Causation // (PDF). A Bradford Book (1 edition). MIT Press. Robert Andrew Wilson, Frank C. Keil (eds.). 1999. 524–525. ISBN . (PDF). Archived from the original on 2015-05-18. İstifadə tarixi: 2015-06-30.
- Kalat, James W. 13. Cognitive Functions // Biological Psychology (12th Edition). Cengage Learning. 2015. 448. ISBN .
- Barry Loewer. Mental Causation // Routledge Encyclopedia of Philosophy (Volume 6). London: Routledge. General editor: Edward Craig. 1998. 307–311. ISBN .
- "Internet Encyclopedia of Philosophy / Julie Yoo. Mental Causation". 2021-04-21 tarixində . İstifadə tarixi: 2015-06-30.
- Кузнецов А. В. Когнитивные исследования и проблема ментальной каузальности (Вопросы философии). 2014. 133–143.
- Harbecke, 2008. səh. 14-16
- "Стэнфордская энциклопедия философии". 2018-03-21 tarixində . İstifadə tarixi: 2018-03-20.
- Velmans, 2009. səh. 300-301
- Lilienfeld S. O, Lynn S. J, Lohr J. M, Tavris C. "Science and pseudoscience in clinical psychology", 2015
- Spanos N. P. Hypnotic behavior: A social-psychological interpretation of amnesia, analgesia, and "trance logic" //Behavioral and Brain Sciences. – 1986. – Т. 9. – №. 3. – С. 449–467
- Воропаева М. С. Зарубежные исследования гипноза: теории и эксперименты //Вестник Московского университета. Серия 14: Психология. – 2009. – №. 3.
- Kallio S., Revonsuo A. Hypnotic phenomena and altered states of consciousness: A multilevel framework of description and explanation //Contemporary Hypnosis. – 2003. – Т. 20. – №. 3. – С. 111–164
- Фрит К. Мозг и душа. Как нервная деятельность формирует наш внутренний мир. — М.:Астрель, 2017
- Lush P. et al. The power of suggestion: post hypnotically induced changes in the temporal binding of intentional action outcomes //Psychological science. – 2017. – Т. 28. – №. 5. – С. 661–669.
- Borhani K., Beck B., Haggard P. Choosing, doing and controlling: an implicit sense of agency over somatosensory events //Psychological science. – 2017. – Т. 28. – №. 7. – С. 882–893.
- Uexküll, Thure von (ed.), 1997. Psychosomatic Medicine. München: Urban & Schwarzenberg.
- Levenson J. L. The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychosomatic Medicine: psychiatric care of the medically ill. – American Psychiatric Pub, 2011.
- Coyne, JC; Stefanek, M; Palmer, SC (May 2007). "Psychotherapy and survival in cancer: the conflict between hope and evidence". Psychological Bulletin. 133 (3): 367–94. doi:10.1037/0033–2909.133.3.367
- Rueckert, Kamiar-K. "The Nameless Disease" 2018-12-06 at the Wayback Machine
- Daniel M. Wegner. The Illusion of Conscious Will. Cambridge, Mass.: MIT Press. 2002. ISBN .
- Юлина Н. С. Физикализм: дивергентные векторы исследования сознания (Вопросы философии). 2011. 153–166.
- Frankish K. Illusionism: as a theory of consciousness. – Andrews UK Limited, 2017
- Carruthers P. The opacity of mind: An integrative theory of self-knowledge. – OUP Oxford, 2011.
- Metzinger T. Being no one: The self-model theory of subjectivity. – MIT Press, 2004.
- Wegner D. "The Illusion of Conscious Will" — MIT Press, Cambridge (MA), 2002
- Carruthers P. The illusion of conscious will //Synthese. – 2007. – Т. 159. – №. 2. – С. 197–213.
- Ryle G. The concept of mind. – Routledge, 2009
- Haggard P, Eitam B. "The sense of agency", 2015, Oxford University Press
- Stoljar D. Physicalism. – Routledge, 2010.
- Peter Carruthers; Bénédicte Veillet (1 Jan 2007). "The Phenomenal Concept Strategy". Journal of Consciousness Studies. 14 (9–10): 212–236
- David Papineau (2002). Thinking about Consciousness. Oxford University Press.
Ədəbiyyat
- Mental Causation and the Metaphysics of Mind : A Reader. Peterborough, Ontario: Broadview Press. Edited by Neil Campbell. 2003. ISBN .
- Jens Harbecke. Mental Causation: Investigating the Mind’s Powers in a Natural World. Frankfurt/Main: Ontos Verlag. 2008. ISBN .
- Max Velmans. Understanding Consciousness (Second edition). London: Routledge/Psychology Press/Taylor & Francis. 2009. ISBN .
- Peter Ulric Tse. The Neural Basis of Free Will: Criterial Causation. MIT Press. 2013. ISBN .
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Psixi sebebiyyet hemcinin Zehni sebebiyyet ing Mental Causation suurun ve fiziki dunyanin sebeb elaqesi xususen de insan suurunun onun davranisina tesiri Gundelik heyatda ve elmi tecrubede suurla fiziki dunya arasindaki qarsiliqli elaqe tebii qebul edilir Psixi veziyyetlerin ve proseslerin insan davranisina tesiri gundelik psixologiyada elmi psixologiyada ve psixologiya felsefesinde mueyyen edilmis fakt kimi qebul edilir Eyni zamanda muasir suur felsefesinde ve idrak elminde psixi sebebiyyet problemi genis muzakire movzusudur Bu qeyri maddi suurun ve materiyanin qarsiliqli tesirinin dunyanin Kartezyen menzeresinin mueyyen etdiyi nezeri cercivede izahinin murekkebliyi ile baglidir Muasir filosoflarin ve alimlerin boyuk ekseriyyeti Kartezyen substansial dualizmi redd etseler de onlarin bir coxu eqli ve fiziki arasinda esasli ferq haqqinda Kartezyen ideyasina sadiq qalirlar Zehni sebebiyyet probleminin hellinde esas cetinlik fiziki alemin sebeb netice baglanmasi prinsipini ve psixi xasselerin fiziki xasselere salinmazligini ardicil sekilde nece birlesdirmekdir Psixi sebebiyyet psixofiziki problemin en muhum komponentlerinden biridir ve bir nece aspekti ozunde birlesdirir o cumleden suur ve beden arasinda elaqe azad irade menevi mesuliyyet sebebli cutlesme problemi enerjiye qenaet qanunu fiziki dunyanin sebebli baglanmasi ve hedden artiq mueyyenlesmenin istisna edilmesiTarixiPsixi sebeb elaqesi ile bagli meseleler bezi qedim metnlerde meselen Platonun Fedon traktati ve Aristotelin Ruh haqqinda traktatinda islenir Bununla bele psixi sebebiyyetin aktual problemi bir cox diger muhum felsefi problemlerden cox gencdir Bu onunla izah olunur ki ne fiziki alemin sebeb netice baglanmasi prinsipi ne de enerjinin saxlanmasi prinsipi qedim ve orta esrler felsefesinde melum deyildi Rene Dekart Psixi sebebiyyet probleminin formalasdirilmasi ilk novbede Rene Dekartin eserleri hesabina Avropa felsefesinde genis yayilan fiziki mexanik tefekkurun baslangici ile baglidir Bu mutefekkir iki ayri substansiyanin tefekkur res cogitans ve genislenmis res extensa varligi ideyasini ireli surdu Bedenin olumunden sonra da movcudlugunu davam etdiren ruh haqqinda enenevi xristian ideyalarina esaslanan bu ideya substansial dualizm adlanir Dekartin ireli surduyu nezeriyye daxili tecrubelerin ve xarici alemin qavranilmasi ile bagli bir sira felsefi tapmacalari hell etmek ucun nezerde tutulmusdu ve psixofiziki sebebiyyetin nezerden kecirilmesini ehate etmirdi lakin bu nezeriyyenin yaradilmasindan qisa muddet sonra Dekart dusunen maddenin genislenmis maddeye tesiri problemini hell etmek zerureti ile uzlesdi Bohemiyali Yelizaveta 1643 cu ilde Bohemiya sahzadesi Yelizaveta Dekarta mektub yazaraq ondan insan ruhunun qeyri maddi bir varliq oldugu halda insan bedeninde heyvan ruhlarinin hereketini teyin ede bilmesinin nece mumkun olduguna dair izahat teleb etdi Dekart ruhla beden arasindaki elaqenin epifiz vasitesile heyata kecirildiyini enerjinin qorunma qanununun pozulmadigini cunki ruhun fiziki dunyaya birbasa tesir gostermediyini ancaq dolayi yolla tesir etdiyini istiqametini enerji hereketinin deyisdirdiyini soyledi Psixi sebebiyyet probleminin bu helli cox az sayda mutefekkiri qane etdi ve sonraki esrlerde problem en muhum felsefi suallardan birine cevrildi Eyni zamanda muasir felsefi ve elmi fikirlere uygun olaraq bir nece ferqli sekilde yeniden formalasdirilib Agil ve bedenin qarsiliqli elaqesi kontekstinde sebebiyyet elaqesinin novleriMetafizikada zehni sebebiyyetin agil beden probleminin merkezinde oldugu ve cox vaxt problemin nece qurulmasinda birbasa rol oynadigi deyilir agil ve bedeni ehate eden sebebiyyetin dord mumkun variantini qeyd edir fiziki sebebin fiziki tesire tesiri Bu cur sebeb elaqesi umumiyyetle fizioloji pozgunluqlari aradan qaldirmaq ucun fiziki mudaxileden istifade eden enenevi tibbde taninir fiziki sebebin psixi tesire tesiri Bu cur sebeb elaqesi umumiyyetle psixiatriyada taninir ve psixoaktiv dermanlarin neyrocerrahi usullarin ve s psixi sebebin psixi tesire tesiri Bu cur sebeb elaqesi umumiyyetle bir cox psixoterapiya novlerinde o cumleden hipnozda taninir bir terapiya kimi semeresiz oldugu gosterilmisdir ve tedqiqatcilar terefinden ozunu aldatma formasi kimi tesvir edilmisdir hipnoz edilmis sexsin zehni sebebin fiziki tesire tesiri Emosional sosial davranis ve diger psixoloji amillerin xestenin veziyyeti ucun vacib olmasina esaslanaraq bu tip sebeb elaqesi psixosomatik tibbin nezeri esasini teskil edir bu davranis terapiyasi meslehet psixoterapiyasi endokrinologiya ve fizioterapiya novudur Tesirsiz ve hetta zererli olmaqla yanasi psixomediklerin enenevi tibbi mualice evezine colyak xesteliyi Lyme xesteliyi ve fibromiyalji kimi xestelikleri psixoanalitik meslehet vasitesile mualice etmeye calismasi da tenqiddir Agil ve beden arasinda qarsiliqli elaqe problemini hell etmek ucun dord mumkun felsefi yanasma var reduksionizm suuru ve bedeni eynilesdiren baxis noqtesi paralellik suurun ve bedenin bir birine hec bir tesir gostermediyi zehni sebeblerin yalniz ruhi neticelere fiziki sebeblerin ise yalniz fiziki neticelere sebeb oldugu baxis noqtesi epifenomenalizm bedenin suura tesir etdiyi lakin ozunun suurdan hec bir tesir gormediyi noqteyi nezerden interaksionizm agil ve bedenin bir biri ile qarsiliqli elaqede olmasi fikridir Bu dord yanasmadan reduksionizm paralellik ve epifenomenalizm psixi sebebiyyetin movcudlugunu guman etmir lakin onlar muasir agil filosoflari ve alimleri arasinda o qeder de destek gormurler Hal hazirda psixoloqlarin boyuk ekseriyyeti interaksionist yanasmanin terefdaridir baxmayaraq ki suurun empirik tedqiqatcilari arasinda epifenomenalizm terefdarlarinin cox az lakin tedricen artan sayi meselen Daniel Wegner var Muasir suur felsefesinde dominant cereyan reduktiv olmayan fizikiizmdir ki bu da interaksionizm kimi psixi sebebiyyet probleminin hellini teleb edir Diger melumatlara gore muasir suur felsefesinde ustunluk teskil eden cereyan reduksionizmi defolt olaraq qebul eden eliminativ materializmdir ve insanlara gorunen zehni sebebiyyeti izah etmek ucun o epifenomenalizm ve reduksionizmi ozunde birlesdirir neticede muxtelif variantlar illuzionizm yaranir Yuxarida gosterilenlerin hamisi Velmansa gore psixikanin bedene tesiri novleri eliminativ materializm ve illuziyaizm cercivesinde dualizmin muqeddimesinden ve ya hipotezinden xasseler dualizmi de daxil olmaqla istifade etmeden izah olunur Yeni onlar neyro hesablama fizioloji hadiseler kimi izah olunur Ve bu proseslerin nece islediyine dair tehrif olunmus qavrayis mehsullari yaradan prosesler kimi Eyni zamanda tedqiqatcilar psixikanin ve psixi sebebiyyetin movcud oldugunu inkar etmirler onlar yalniz psixikanin qeyri fiziki olmadigini ve psixi sebebiyyetin real ola bileceyini soyleyirler bu termin butun bu neyron adeten suursuz prosesleri davranis kondisionerini birlesdirir ve s eslinde ferdin hereketlerine getirib cixaran ve nevrologiya etologiya ve eksperimental psixologiyada tedqiqat obyekti olan ve bezen askar bu termin insanlarin fikir ve hisslerini umumi adi introspeksiya birlesdirir onlarin zehni hadiselerinin oz hereketlerine nece getirib cixardigi haqqinda Ve bu yanasma ile tedqiqatcilarin vezifesi sebebliliyin real mexanizmlerini izah etmek ve gorunen sebebiyyet haqqinda hissler ve fikirler yaradan real qavrayis mexanizmlerinin izahini vermekdir IstinadlarSergienko E A Lebedeva E I Prusakova O A Model psihicheskogo kak osnova stanovleniya ponimaniya sebya i drugogo v ontogeneze cheloveka 800 nus Moskva Izdatelstvo Institut psihologii RAN 2009 ISBN 978 5 9270 0156 9 Mental Causation 2015 09 05 at the Wayback Machine The Stanford Encyclopedia of Philosophy David Robb and John Heil Tim Crane Mental Causation PDF Encyclopedia of cognitive science 1 edition Nature Publishing Group Macmillan Publishers Ltd Lynn Nadel ed 2003 1120 1125 ISBN 9780333792612 John Heil Mental Causation PDF A Bradford Book 1 edition MIT Press Robert Andrew Wilson Frank C Keil eds 1999 524 525 ISBN 0 262 73124 X PDF Archived from the original on 2015 05 18 Istifade tarixi 2015 06 30 Kalat James W 13 Cognitive Functions Biological Psychology 12th Edition Cengage Learning 2015 448 ISBN 978 1 305 10540 9 Barry Loewer Mental Causation Routledge Encyclopedia of Philosophy Volume 6 London Routledge General editor Edward Craig 1998 307 311 ISBN 0415 18711 7 Internet Encyclopedia of Philosophy Julie Yoo Mental Causation 2021 04 21 tarixinde Istifade tarixi 2015 06 30 Kuznecov A V Kognitivnye issledovaniya i problema mentalnoj kauzalnosti Voprosy filosofii 2014 133 143 Harbecke 2008 seh 14 16 Stenfordskaya enciklopediya filosofii 2018 03 21 tarixinde Istifade tarixi 2018 03 20 Velmans 2009 seh 300 301 Lilienfeld S O Lynn S J Lohr J M Tavris C Science and pseudoscience in clinical psychology 2015 Spanos N P Hypnotic behavior A social psychological interpretation of amnesia analgesia and trance logic Behavioral and Brain Sciences 1986 T 9 3 S 449 467 Voropaeva M S Zarubezhnye issledovaniya gipnoza teorii i eksperimenty Vestnik Moskovskogo universiteta Seriya 14 Psihologiya 2009 3 Kallio S Revonsuo A Hypnotic phenomena and altered states of consciousness A multilevel framework of description and explanation Contemporary Hypnosis 2003 T 20 3 S 111 164 Frit K Mozg i dusha Kak nervnaya deyatelnost formiruet nash vnutrennij mir M Astrel 2017 Lush P et al The power of suggestion post hypnotically induced changes in the temporal binding of intentional action outcomes Psychological science 2017 T 28 5 S 661 669 Borhani K Beck B Haggard P Choosing doing and controlling an implicit sense of agency over somatosensory events Psychological science 2017 T 28 7 S 882 893 Uexkull Thure von ed 1997 Psychosomatic Medicine Munchen Urban amp Schwarzenberg Levenson J L The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychosomatic Medicine psychiatric care of the medically ill American Psychiatric Pub 2011 Coyne JC Stefanek M Palmer SC May 2007 Psychotherapy and survival in cancer the conflict between hope and evidence Psychological Bulletin 133 3 367 94 doi 10 1037 0033 2909 133 3 367 Rueckert Kamiar K The Nameless Disease 2018 12 06 at the Wayback Machine Daniel M Wegner The Illusion of Conscious Will Cambridge Mass MIT Press 2002 ISBN 978 0262731621 Yulina N S Fizikalizm divergentnye vektory issledovaniya soznaniya Voprosy filosofii 2011 153 166 Frankish K Illusionism as a theory of consciousness Andrews UK Limited 2017 Carruthers P The opacity of mind An integrative theory of self knowledge OUP Oxford 2011 Metzinger T Being no one The self model theory of subjectivity MIT Press 2004 Wegner D The Illusion of Conscious Will MIT Press Cambridge MA 2002 Carruthers P The illusion of conscious will Synthese 2007 T 159 2 S 197 213 Ryle G The concept of mind Routledge 2009 Haggard P Eitam B The sense of agency 2015 Oxford University Press Stoljar D Physicalism Routledge 2010 Peter Carruthers Benedicte Veillet 1 Jan 2007 The Phenomenal Concept Strategy Journal of Consciousness Studies 14 9 10 212 236 David Papineau 2002 Thinking about Consciousness Oxford University Press EdebiyyatMental Causation and the Metaphysics of Mind A Reader Peterborough Ontario Broadview Press Edited by Neil Campbell 2003 ISBN 978 1551115092 Jens Harbecke Mental Causation Investigating the Mind s Powers in a Natural World Frankfurt Main Ontos Verlag 2008 ISBN 978 3 938793 94 7 Max Velmans Understanding Consciousness Second edition London Routledge Psychology Press Taylor amp Francis 2009 ISBN 9781134095230 Peter Ulric Tse The Neural Basis of Free Will Criterial Causation MIT Press 2013 ISBN 978 0 262 01910 1