Hausos (pr-hi-av. *H₂éwsōs or *Haéusōs hərfən dan) — yenidən qurulmuş proto-hind-avropa dininin tanrıçalarından biri. Onun adı Ausōs (proto-hind-avropa h₂ewsṓs-) şəklində bərpa edilir və bir çox epitetlər nəzərə alınmadan rekonstruksiya edilir. Hausos aşağıdakı tanrıçaların ilkin prototipi hesab olunur:
- Baltik Auşrine
- Qədim Yunan Eos
- Roma Avrora
- Vedik Uşas
- German Ostara (Austrōn-; sonrakı ənənələrdə: qədim yuxarı alman Ēostre, Ôstarâ)
Hausos | |
---|---|
![]() | |
Təsir sahəsi | şəfəq vaxtı |
Cinsi | qadın[d] |
Uşaqları | |
![]() |
Etimologiyası
Adı h₂ewsṓs proto-hind-avropa h₂wes ("parıldamaq, işıq saçmaq") kökündən gəlir və "parlaq olan" mənasını verir. İngilis dilindəki east ("şərq") və latınca auster ("cənub") sözləri də bu köklə bağlıdır. Həmçinin, bu kökdən aurum ("qızıl") sözü də yaranıb (awso-).
Sübh tanrıçası eyni zamanda bahar ilahəsi olmuş və hind-avropa yeni il mifində iştirak etmişdir.Mifdə o, əsarətdən azad edilir (bu motiv Riqvedada və yunan mifologiyasında əks olunub).
Əsas adı olan h₂ewsṓs-dan başqa, müəyyən qədər dəqiqliklə onun epitetləri də bərpa oluna bilər. Bunlardan biri wenos-dur. Bu kökdən sanskrit dilində vanas ("cazibə, istək") sözü yaranıb ki, bu da Riqvedada Uşas üçün işlədilib. Həmçinin, latın dilində Venera adı da (Venus) bu köklə əlaqəlidir. Bu epitet tanrıçanın gözəlliyi və evlilik yaşına çatmış qadın kimi təsvir edildiyini göstərir.
Bu xüsusiyyətin nəticəsi olaraq, sübh tanrıçası ilə sevgi tanrıçası fərqli obrazlara ayrılmışdır. Məsələn, Roma mifologiyasında Venera və Avrora, yunan mifologiyasında isə Afrodita və Eos bir-birindən ayrılmışdır. Qədim Yunan dilində Αφροδίτη (Afrodita) adı "dənizin köpüyündən parlayan" mənasını daşıyır (yun. ἀφρός – "köpük", yun. δέατο – "parladı, göründü").
Digər epitetlərdən biri isə qədim yunan dilində Ἠριγόνη (Erigone) – "erkən doğulan" mənasındadır.
İtalik xalqların tanrıçası Mater Matuta ("Sübh Anası") Roma müəllifləri (Lukretsi, Priskiyan) tərəfindən Avrora ilə eyniləşdirilmişdir. Ona həsr olunan festival 11 iyun tarixində, sübh çağında qeyd edilirdi.
İstinadlar
- Gamkrelidze, Thomas V.; Ivanov, Vjaceslav V. Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto-Language and Proto-Culture (ingilis). Walter de Gruyter. 2010. ISBN .
- Chakraberty, Chandra. A Study in Hindu Social Polity. Delhi, IN: Mittal Publications. 1987 [1923]. 139–142.
- Mallory, Adams, 2006. səh. 301; West, 2007. səh. 217; de Vaan, 2008. səh. 63
- Straižys, Vytautas; Klimka, Libertas. "The Cosmology of the Ancient Balts". Journal for the History of Astronomy. SAGE Publications. 28 (22). 1997: S57–S81. doi:10.1177/002182869702802207. ISSN 0021-8286.
- Razauskas, Dainius. "Indoiranėnų mitinio vėjo atitikmenys lietuvių tautosakoje (užuominos gilesniam tyrimui)" [Correspondences to the Indo-Iranian Mythical Wind in Lithuanian Folklore (Some Hints for a Deeper Investigation)]. Acta Orientalia Vilnensia (litva). Vilnius University Press. 3. 2002-12-01: 37–47. doi:10.15388/aov.2002.18293. ISSN 1648-2662.
- Barbieri, Pedro. "Vestígios de performance nos hinos órficos: tradução dos hinos 1, 2, 3, 4, 78, 85, 86, e 87". Translatio (portuqal). Porto Alegre, Brazil: Instituto de Letras, Universidade Federal do Rio Grande do Sul. 9 June 2015: 67–68. ISSN 2236-4013.
- XVI (Dawn) // Samaveda. VIII. 3.
- Putnam, Michael C.J. Virgil's Aeneid: Interpretation and Influence (ingilis). University of North Carolina Press. 1995. səh. 118. ISBN .
- Paschalis, Michael. Virgil's Aeneid: Semantic Relations and Proper Names (ingilis). Clarendon Press. 1997. 261. ISBN .
- Motz, Lotte. The Faces of the Goddess (ingilis). Oxford University Press. 1997. 74. ISBN .
- Ovid. 2.4, line 43 // Amores.
- Pelletier-Michaud, Lydia. Colour me Greek: Poetic Value, Economy of Language and the Chromatic Vocabulary in Roman Elegy // Thavapalan, Shiyanthi; Warburton, David Alan (redaktorlar ). The Value of Colour: material and economic aspects in the ancient world. Exzellenzcluster Topoi der Freie. Universität Berlin und der Humboldt-Universität zu Berlin. 2019. 299–302. ISBN .
- Knox, Peter E.; McKeown, J.C. The Oxford Anthology of Roman Literature (ingilis). Oxford University Press. 2013. 277. ISBN .
- Ovid, Metamorphoses, 3:150
- Ovid, Fasti, 4:713.
- Sharrock, Alison; Ashley, Rhiannon. Fifty Key Classical Authors (ingilis). Routledge. 2013. 391. ISBN .
- Lucretius. De Rerum Natura. 5.
- Lucretius. 460-461 // De Rerum Natura. 5.
Biblioqrafiya
- Beekes, Robert S.P. Etymological Dictionary of Greek (ingilis). Brill. 2009. ISBN .
- Blažek, Václav. Mallory, James P.; Adams, Douglas Q.; The Oxford introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European world (review). 56. Sborník prací Filozofické fakulty brněnské univerzity. 2007. ISBN .
- Campbell Rhorer, Catherine. "Red and White in Ovid's Metamorphoses: The Mulberry Tree in the tale of Pyramus and Thisbe". Ramus (ingilis). 9 (2). 1980: 79–88. doi:10.1017/S0048671X00040029. ISSN 0048-671X.
- Corbin, Henry. Spiritual Body and Celestial Earth: From Mazdean Iran to Shi'ite Iran [Corps spirituelle et terre céleste, de l'Iran Mazdean à l'Iran shî'ite] (ingilis). Pearson, Nancy tərəfindən tərcümə olunub. Princeton University Press. 1977. ISBN .
- Coulter, Charles R.; Turner, Patricia. Encyclopedia of Ancient Deities (ingilis). Routledge. 2013. ISBN .
- Dedvukaj, Lindon. "Linguistic evidence for the Indo-European and Albanian origin of Aphrodite". Proceedings of the Linguistic Society of America. . 8 (1). 2023: 5500. doi:10.3765/plsa.v8i1.5500.
- Derksen, Rick. Etymological Dictionary of the Baltic Inherited Lexicon (ingilis). Brill. 2015. ISBN .
- Derksen, Rick. Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon (ingilis). Brill. 2008. ISBN .
- de Vaan, Michiel. Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages (ingilis). Brill. 2008. ISBN .
- de Vries, Jan. Altnordisches Etymologisches Worterbuch (1977). Brill. 1962. ISBN .
- Dixon-Kennedy, Mike. Encyclopedia of Russian & Slavic Myth and Legend (ingilis). ABC-CLIO. 1998. ISBN .
- Falluomini, Carla. "Zum gotischen Fragment aus Bologna II: Berichtigungen und neue Lesungen". Zeitschrift für deutsches Altertum und deutsches Literatur. 146 (3). 2017: 284–294. doi:10.3813/zfda-2017-0012.
- Frashëri, Naim. Dhimitër S. Shuteriqi (redaktor). Vepra të zgjedhura. 1. Akademia e Shkencave e RPSSH. 1980.
- Greimas, Algirdas J. Of Gods and Men. Studies in Lithuanian Mythology. Indiana University Press. 1992. ISBN .
- Hatto, Arthur T. Eos: An enquiry into the theme of lovers' meetings and partings at dawn in poetry (ingilis). Walter de Gruyter. 1965. ISBN .
- Hyllested, Adam; Joseph, Brian D. Albanian // Olander, Thomas (redaktor). The Indo-European Language Family : A Phylogenetic Perspective. Cambridge University Press. 2022. 223–245. doi:10.1017/9781108758666. ISBN .
- Jackson, Peter. "Light from Distant Asterisks. Towards a Description of the Indo-European Religious Heritage". Numen. 49 (1). 2002: 61–102. doi:10.1163/15685270252772777. ISSN 0029-5973. JSTOR 3270472.
- Jackson, Peter. The Transformations of Helen: Indo-European Myth and the Roots of the Trojan Cycle (ingilis). J.H. Röll Verlag. 2006. ISBN .
- Kostallari, Androkli. Fjalor i gjuhës së sotme shqipe (alban). 1. Tiranë: Rilindja. 1981.
- Kroonen, Guus. Etymological Dictionary of Proto-Germanic (ingilis). Brill. 2013. ISBN .
- Lambertz, Maximilian. Albanische Märchen (und andere Texte zur albanischen Volkskunde). Wien: A. Hölder. 1922.
- Lambertz, Maximilian. Die Mythologie der Albaner // Hans Wilhelm Haussig (redaktor). Wörterbuch der Mythologie (alman). 2. 1973. 455–509.
- Lindow, John. Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs (ingilis). Oxford University Press. 2002. 65. ISBN .
- Mallory, James P.; Adams, Douglas Q. Encyclopedia of Indo-European Culture. London: Routledge. 1997. ISBN .
- Mallory, James P.; Adams, Douglas Q. The Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World. Oxford, UK: Oxford University Press. 2006. ISBN .
- Massetti, Laura. "Antimachus's Enigma on Erytheia, the Latvian Sun-goddess and a Red Fish". The Journal of Indo-European Studies (ingilis). 47 (1–2). 2019.
- Plangarica, Tomor. Montécot, Christiane; Osipov, Vladimir; Vassilaki, Sophie (redaktorlar ). "Les noms propres en albanais et quelques-unes de leurs particularités à l'époque actuelle". Cahiers balkaniques. Publications Langues'O. 32. 2001: 39–54. ISBN . ISSN 0290-7402.
- Shaw, Philip A. Pagan Goddesses in the Early Germanic World: Eostre, Hreda and the Cult of Matrons (ingilis). Bloomsbury Academic. 2011. ISBN .
- Simek, Rudolf. Lexikon der germanischen Mythologie. A. Kröner. 1984. ISBN .
- Thomaj, Jan. Fjalor i shqipes së sotme: me rreth 34.000 fjalë (alban). Botimet Toena. 2002. ISBN .
- West, Martin Litchfield. Indo-European Poetry and Myth. Oxford, UK: Oxford University Press. 2007. ISBN .
Ədəbiyyat
- Benedetto, Vincenzo di. "Osservazioni intorno a *αυσ- e *αιερι". Glotta. Vandenhoeck & Ruprecht (GmbH & Co. KG). 61 (3/4). 1983: 149–164. ISSN 0017-1298. JSTOR 40266630.
- Jackson, Peter. "Πότνια Αὔως: The Greek dawn-goddess and her antecedent". Glotta. 81. 2005: 116–123. JSTOR 40267187.
- Kölligan, Daniel. "Afrodite Da Aurora: Herança indoeuropéia Nos epítetos Divinos E teônimos Gregos". Letras Clássicas (ingilis) (11). 2007: 105–34. doi:10.11606/issn.2358-3150.v0i11p105-134.
- Wandl, Florian (2019). "On the Slavic Word for ‘Morning’: *(j)u(s)tro". In: Scando-Slavica, 65:2, pp.263–281. DOI:10.1080/00806765.2019.167
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Hausos pr hi av H ewsōs or Haeusōs herfen dan yeniden qurulmus proto hind avropa dininin tanricalarindan biri Onun adi Ausōs proto hind avropa h ewsṓs seklinde berpa edilir ve bir cox epitetler nezere alinmadan rekonstruksiya edilir Hausos asagidaki tanricalarin ilkin prototipi hesab olunur Baltik Ausrine Qedim Yunan Eos Roma Avrora Vedik Usas German Ostara Austrōn sonraki enenelerde qedim yuxari alman Eostre Ostara HausosTesir sahesi sefeq vaxtiCinsi qadin d Usaqlari Lusifer Vikianbarda elaqeli mediafayllarEtimologiyasiAdi h ewsṓs proto hind avropa h wes parildamaq isiq sacmaq kokunden gelir ve parlaq olan menasini verir Ingilis dilindeki east serq ve latinca auster cenub sozleri de bu kokle baglidir Hemcinin bu kokden aurum qizil sozu de yaranib awso Subh tanricasi eyni zamanda bahar ilahesi olmus ve hind avropa yeni il mifinde istirak etmisdir Mifde o esaretden azad edilir bu motiv Riqvedada ve yunan mifologiyasinda eks olunub Esas adi olan h ewsṓs dan basqa mueyyen qeder deqiqlikle onun epitetleri de berpa oluna biler Bunlardan biri wenos dur Bu kokden sanskrit dilinde vanas cazibe istek sozu yaranib ki bu da Riqvedada Usas ucun isledilib Hemcinin latin dilinde Venera adi da Venus bu kokle elaqelidir Bu epitet tanricanin gozelliyi ve evlilik yasina catmis qadin kimi tesvir edildiyini gosterir Bu xususiyyetin neticesi olaraq subh tanricasi ile sevgi tanricasi ferqli obrazlara ayrilmisdir Meselen Roma mifologiyasinda Venera ve Avrora yunan mifologiyasinda ise Afrodita ve Eos bir birinden ayrilmisdir Qedim Yunan dilinde Afrodith Afrodita adi denizin kopuyunden parlayan menasini dasiyir yun ἀfros kopuk yun deato parladi gorundu Diger epitetlerden biri ise qedim yunan dilinde Ἠrigonh Erigone erken dogulan menasindadir Italik xalqlarin tanricasi Mater Matuta Subh Anasi Roma muellifleri Lukretsi Priskiyan terefinden Avrora ile eynilesdirilmisdir Ona hesr olunan festival 11 iyun tarixinde subh caginda qeyd edilirdi IstinadlarGamkrelidze Thomas V Ivanov Vjaceslav V Indo European and the Indo Europeans A Reconstruction and Historical Analysis of a Proto Language and Proto Culture ingilis Walter de Gruyter 2010 ISBN 9783110815030 Chakraberty Chandra A Study in Hindu Social Polity Delhi IN Mittal Publications 1987 1923 139 142 Mallory Adams 2006 seh 301 West 2007 seh 217 de Vaan 2008 seh 63 Straizys Vytautas Klimka Libertas The Cosmology of the Ancient Balts Journal for the History of Astronomy SAGE Publications 28 22 1997 S57 S81 doi 10 1177 002182869702802207 ISSN 0021 8286 Razauskas Dainius Indoiranenu mitinio vejo atitikmenys lietuviu tautosakoje uzuominos gilesniam tyrimui Correspondences to the Indo Iranian Mythical Wind in Lithuanian Folklore Some Hints for a Deeper Investigation Acta Orientalia Vilnensia litva Vilnius University Press 3 2002 12 01 37 47 doi 10 15388 aov 2002 18293 ISSN 1648 2662 Barbieri Pedro Vestigios de performance nos hinos orficos traducao dos hinos 1 2 3 4 78 85 86 e 87 Translatio portuqal Porto Alegre Brazil Instituto de Letras Universidade Federal do Rio Grande do Sul 9 June 2015 67 68 ISSN 2236 4013 XVI Dawn Samaveda VIII 3 Putnam Michael C J Virgil s Aeneid Interpretation and Influence ingilis University of North Carolina Press 1995 seh 118 ISBN 978 0 8078 6394 7 Paschalis Michael Virgil s Aeneid Semantic Relations and Proper Names ingilis Clarendon Press 1997 261 ISBN 978 0 19 814688 9 Motz Lotte The Faces of the Goddess ingilis Oxford University Press 1997 74 ISBN 978 0 19 802503 0 Ovid 2 4 line 43 Amores Pelletier Michaud Lydia Colour me Greek Poetic Value Economy of Language and the Chromatic Vocabulary in Roman Elegy Thavapalan Shiyanthi Warburton David Alan redaktorlar The Value of Colour material and economic aspects in the ancient world Exzellenzcluster Topoi der Freie Universitat Berlin und der Humboldt Universitat zu Berlin 2019 299 302 ISBN 978 3 9820670 1 8 Knox Peter E McKeown J C The Oxford Anthology of Roman Literature ingilis Oxford University Press 2013 277 ISBN 978 0 19 539516 7 Ovid Metamorphoses 3 150 Ovid Fasti 4 713 Sharrock Alison Ashley Rhiannon Fifty Key Classical Authors ingilis Routledge 2013 391 ISBN 978 1 134 70977 9 Lucretius De Rerum Natura 5 Lucretius 460 461 De Rerum Natura 5 BiblioqrafiyaBeekes Robert S P Etymological Dictionary of Greek ingilis Brill 2009 ISBN 978 90 04 32186 1 Blazek Vaclav Mallory James P Adams Douglas Q The Oxford introduction to Proto Indo European and the Proto Indo European world review 56 Sbornik praci Filozoficke fakulty brnenske univerzity 2007 ISBN 978 80 210 4335 0 Campbell Rhorer Catherine Red and White in Ovid s Metamorphoses The Mulberry Tree in the tale of Pyramus and Thisbe Ramus ingilis 9 2 1980 79 88 doi 10 1017 S0048671X00040029 ISSN 0048 671X Corbin Henry Spiritual Body and Celestial Earth From Mazdean Iran to Shi ite Iran Corps spirituelle et terre celeste de l Iran Mazdean a l Iran shi ite ingilis Pearson Nancy terefinden tercume olunub Princeton University Press 1977 ISBN 978 0 691 01883 6 Coulter Charles R Turner Patricia Encyclopedia of Ancient Deities ingilis Routledge 2013 ISBN 978 1 135 96390 3 Dedvukaj Lindon Linguistic evidence for the Indo European and Albanian origin of Aphrodite Proceedings of the Linguistic Society of America 8 1 2023 5500 doi 10 3765 plsa v8i1 5500 Derksen Rick Etymological Dictionary of the Baltic Inherited Lexicon ingilis Brill 2015 ISBN 9789004155046 Derksen Rick Etymological Dictionary of the Slavic Inherited Lexicon ingilis Brill 2008 ISBN 9789004155046 de Vaan Michiel Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages ingilis Brill 2008 ISBN 9789004167971 de Vries Jan Altnordisches Etymologisches Worterbuch 1977 Brill 1962 ISBN 978 90 04 05436 3 Dixon Kennedy Mike Encyclopedia of Russian amp Slavic Myth and Legend ingilis ABC CLIO 1998 ISBN 978 1 57607 063 5 Falluomini Carla Zum gotischen Fragment aus Bologna II Berichtigungen und neue Lesungen Zeitschrift fur deutsches Altertum und deutsches Literatur 146 3 2017 284 294 doi 10 3813 zfda 2017 0012 Frasheri Naim Dhimiter S Shuteriqi redaktor Vepra te zgjedhura 1 Akademia e Shkencave e RPSSH 1980 Greimas Algirdas J Of Gods and Men Studies in Lithuanian Mythology Indiana University Press 1992 ISBN 0 253 32652 4 Hatto Arthur T Eos An enquiry into the theme of lovers meetings and partings at dawn in poetry ingilis Walter de Gruyter 1965 ISBN 978 3 11 170360 2 Hyllested Adam Joseph Brian D Albanian Olander Thomas redaktor The Indo European Language Family A Phylogenetic Perspective Cambridge University Press 2022 223 245 doi 10 1017 9781108758666 ISBN 9781108758666 Jackson Peter Light from Distant Asterisks Towards a Description of the Indo European Religious Heritage Numen 49 1 2002 61 102 doi 10 1163 15685270252772777 ISSN 0029 5973 JSTOR 3270472 Jackson Peter The Transformations of Helen Indo European Myth and the Roots of the Trojan Cycle ingilis J H Roll Verlag 2006 ISBN 978 3 89754 260 0 Kostallari Androkli Fjalor i gjuhes se sotme shqipe alban 1 Tirane Rilindja 1981 Kroonen Guus Etymological Dictionary of Proto Germanic ingilis Brill 2013 ISBN 9789004183407 Lambertz Maximilian Albanische Marchen und andere Texte zur albanischen Volkskunde Wien A Holder 1922 Lambertz Maximilian Die Mythologie der Albaner Hans Wilhelm Haussig redaktor Worterbuch der Mythologie alman 2 1973 455 509 Lindow John Norse Mythology A Guide to Gods Heroes Rituals and Beliefs ingilis Oxford University Press 2002 65 ISBN 978 0 19 983969 8 Mallory James P Adams Douglas Q Encyclopedia of Indo European Culture London Routledge 1997 ISBN 978 1 884964 98 5 Mallory James P Adams Douglas Q The Oxford Introduction to Proto Indo European and the Proto Indo European World Oxford UK Oxford University Press 2006 ISBN 978 0 19 929668 2 Massetti Laura Antimachus s Enigma on Erytheia the Latvian Sun goddess and a Red Fish The Journal of Indo European Studies ingilis 47 1 2 2019 Plangarica Tomor Montecot Christiane Osipov Vladimir Vassilaki Sophie redaktorlar Les noms propres en albanais et quelques unes de leurs particularites a l epoque actuelle Cahiers balkaniques Publications Langues O 32 2001 39 54 ISBN 9782858311286 ISSN 0290 7402 Shaw Philip A Pagan Goddesses in the Early Germanic World Eostre Hreda and the Cult of Matrons ingilis Bloomsbury Academic 2011 ISBN 978 0 7156 3797 5 Simek Rudolf Lexikon der germanischen Mythologie A Kroner 1984 ISBN 978 3 520 36801 0 Thomaj Jan Fjalor i shqipes se sotme me rreth 34 000 fjale alban Botimet Toena 2002 ISBN 9789992716076 West Martin Litchfield Indo European Poetry and Myth Oxford UK Oxford University Press 2007 ISBN 978 0 19 928075 9 EdebiyyatBenedetto Vincenzo di Osservazioni intorno a ays e aieri Glotta Vandenhoeck amp Ruprecht GmbH amp Co KG 61 3 4 1983 149 164 ISSN 0017 1298 JSTOR 40266630 Jackson Peter Potnia Aὔws The Greek dawn goddess and her antecedent Glotta 81 2005 116 123 JSTOR 40267187 Kolligan Daniel Afrodite Da Aurora Heranca indoeuropeia Nos epitetos Divinos E teonimos Gregos Letras Classicas ingilis 11 2007 105 34 doi 10 11606 issn 2358 3150 v0i11p105 134 Wandl Florian 2019 On the Slavic Word for Morning j u s tro In Scando Slavica 65 2 pp 263 281 DOI 10 1080 00806765 2019 167