Riksdaq (isv. Sveriges riksdags riksdag) İsveç Krallığının qanunverici orqanıdır. Təkpalatalı parlament sistemi ilə fəaliyyət göstərən Riksdaq, İsveçin siyasi sisteminin mərkəzi hissəsini təşkil edir. Riksdaq, İsveçin ən yüksək qanunverici orqanı olaraq, ölkənin qanunlarını qəbul edir, büdcəni təsdiq edir və hökumətin fəaliyyətini nəzarət edir. Riksdaqın üzvləri, İsveç vətəndaşları tərəfindən dörd illik dövrlər üçün seçilir. Parlamentin 349 üzvü var və onlar İsveçin 29 seçki dairəsindən seçilir. Riksdaqın qərarları İsveçin siyasi və sosial həyatına dərin təsir göstərir, çünki burada qəbul edilən qanunlar ölkənin iqtisadi, sosial və mədəni inkişafını müəyyən edir. Riksdaq həm də İsveçin beynəlxalq münasibətlərini və xarici siyasətini formalaşdıran əsas orqandır.
Riksdaq | |
---|---|
İsveç Krallığının Riksdaqı (isv. Sveriges riksdags riksdag) | |
51-ci (2022-ci ildən) | |
![]() | |
Ümumi məlumatlar | |
Qısaltma adı | Riksdaq |
Növü | Təkpalatalı parlament |
Təsis tarixi | 1435 (Arboga məclisi) |
Əvvəlki orqan | Riksens ständer (1435-1866) |
Palatalar | 1 |
İdarə heyəti | |
Spiker | , Mülayim Birlik Partiyası 24 sentyabr 2018 tarixindən |
Birinci vitse-spiker | , 26 sentyabr 2022 tarixindən |
İkinci vitse-spiker | , İsveç Demokratları 26 sentyabr 2022 tarixindən |
Üçüncü vitse-spiker | , Mərkəz Partiya (İsveç) 26 sentyabr 2022 tarixindən |
Quruluşu | |
Üzvlərin sayı | 349 |
![]() | |
Riksdaq siyasi partiyalar | (103)
(73)
(173)
|
Riksdaq komitələr | 15 daimi komitə |
Birləşmiş komitələr | Yoxdur |
Seçkilər | |
Riksdaq Səsvermə sistemi | Proporsional seçki sistemi |
Riksdaq Sonuncu seçkilər | 11 sentyabr 2022-ci il |
Məclis binası | |
![]() | |
Məclis zalı | |
![]() | |
Ünvan | |
Riksgatan 1, 100 12 Stockholm, İsveç | |
Sayt | |
www.riksdagen.se | |
![]() |
Tarixi
İlk dövrlər
Riksdaqın tarixi 1435-ci ilə, Arboga məclisinə qədər uzanır. Bu dövrdə Riksdaq, İsveçin dörd əsas sinfini – zadəganları, kilsəni, burjuaziyası və kəndliləri təmsil edən Riksens ständer adlı bir orqan idi. Bu dövrdə Riksdaqın əsas funksiyası kralın qərarlarını təsdiq etmək və vergi məsələlərində iştirak etmək idi.
1866-cı il islahatı
1866-cı ildə Riksdaqın quruluşunda əhəmiyyətli dəyişikliklər edildi. Riksens ständer ləğv edildi və yerinə iki palatalı sistem – Birinci Palata və İkinci Palata quruldu. Birinci Palata, əsasən zadəganları və varlı insanları təmsil edirdi, İkinci Palata isə geniş ictimaiyyəti təmsil edirdi. Bu dövrdə Riksdaqın funksiyaları genişləndirildi və qanunvericilik prosesində daha əhəmiyyətli rol oynamağa başladı.
Təkpalatalı sistemə keçid
1970-ci ildə Riksdaq təkpalatalı sistemə keçdi. Bu dəyişikliklə Riksdaqın quruluşu sadələşdirildi və qanunvericilik prosesi daha səmərəli hala gətirildi. Təkpalatalı sistemdə Riksdaqın üzvlərinin sayı 349 nəfərə qədər azaldıldı. Bu dəyişikliklə Riksdaqın funksiyaları daha da genişləndirildi və qanunvericilik prosesində daha əhəmiyyətli rol oynamağa başladı.
Quruluşu
Palatalar
Riksdaq təkpalatalı parlament sistemi ilə fəaliyyət göstərir. Parlamentin üzvlərinin sayı 349 nəfərdir. Deputatlar dörd illik dövrlər üçün seçilirlər. Seçkilər proporsional seçki sistemi ilə keçirilir.
Rəhbərlik
Riksdaqın rəhbərliyi Spiker və üç vitse-spiker tərəfindən həyata keçirilir. Spiker parlamentin iclaslarını idarə edir və qanunvericilik prosesində mühüm rol oynayır. Hal-hazırda Spiker vəzifəsini Andreas Norlén tutur. Vitse-spikerlər isə Spikerin müavinləri kimi fəaliyyət göstərirlər.
Komitələr
Riksdaqda 15 daimi komitə fəaliyyət göstərir. Bu komitələr qanun layihələrinin hazırlanmasında və müzakirəsində mühüm rol oynayırlar. Komitələrin hər biri müəyyən bir sahəyə ixtisaslaşmışdır, məsələn, maliyyə komitəsi, xarici işlər komitəsi, sosial məsələlər komitəsi və s.
Funksiyaları
Qanunvericilik
Riksdaqın əsas funksiyası qanunvericilikdir. Parlament qanun layihələrini hazırlayır, müzakirə edir və qəbul edir. Qanun layihələri komitələr tərəfindən hazırlanır və sonra plenar iclaslarda müzakirə edilir. Qəbul edilən qanunlar İsveçin qanunvericilik sisteminin bir hissəsi olur.
Nəzarət
Riksdaq həmçinin hökumətin fəaliyyətinə nəzarət edir. Parlament hökumətin hesabatlarını dinləyir, sorğu-sual edir və hökumətin fəaliyyətini qiymətləndirir. Bu funksiya ilə Riksdaq hökumətin fəaliyyətinə nəzarət edərək, demokratik proseslərin təmin edilməsinə kömək edir.
Beynəlxalq əlaqələr
Riksdaq beynəlxalq səviyyədə də fəaliyyət göstərir. Parlament Avropa Parlamenti, Şimali Şura və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. Bu əməkdaşlıq Riksdaqın beynəlxalq səviyyədə təcrübə mübadiləsi və əməkdaşlığını təmin edir.
Seçkilər
Seçki sistemi
Riksdaqın deputatları proporsional seçki sistemi ilə seçilirlər. Seçkilər dörd illik dövrlər üçün keçirilir. Seçkilərdə iştirak etmək üçün partiyaların ən az 4% səs toplaması lazımdır.Bu sistem siyasi partiyaların parlamentdə təmsil olunmasını təmin edir.
Son seçkilər
Son seçkilər 11 sentyabr 2022-ci ildə keçirilmişdir. Bu seçkilərdə Mülayim Birlik Partiyası 68 mandat, Xristian Demokratlar 19 mandat, Liberal Xalq Partiyası 16 mandat, İsveç Demokratları 73 mandat, Sosial Demokratlar 107 mandat, Mərkəz Partiya 24 mandat, Sol Partiya 24 mandat və Yaşıl Partiya 18 mandat qazanmışdır.
Partiyaların tərk edilməsi və siyasi vəhşilər
Riksdaq üzvlərinin partiyalarını tərk etməsi və ya partiyalarından xaric edilməsi halları baş verə bilər. Belə hallarda, deputatlar müstəqil olaraq və ya "siyasi vəhşi" (politisk vilde) statusu ilə fəaliyyətlərini davam etdirə bilərlər. Məsələn, 2023-cü ildə Dante Thomsen İsveç Demokratlarını tərk etmiş, 2024-cü ildə isə Jamal El-Haj Sosial Demokratlardan ayrılaraq siyasi vəhşi olmuşdur.
Həmçinin bax
İstinadlar
- "SOU 2008:125 En reformerad grundlag (Constitutional Reform)". Prime Ministers Office.
- "Instrument of Government, as of 2012". 8 October 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 November 2012.
- "The Riksdag Act, as of 2012". 1 February 2013 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 November 2012.
- "riksdagen.se". 4 April 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 May 2020.
- "The 15 parliamentary committees". Sveriges Riksdag / The Swedish Parliament. 23 June 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 June 2015.
- "Elections to the Riksdag". Riksdagsförvaltningen. 23 April 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 September 2022.
- "Val till riksdagen – Slutligt valresultat – Riket" (isveç). Valmyndigheten. 18 September 2022. 18 September 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 September 2022.
- Nöjd, Ruben; Tornberg, Astrid; Angström, Margareta. Mckay's Modern English-Swedish and Swedish-English Dictionary. David Mckay. 1978. səh. 147. ISBN .
- Gullberg, Ingvar. Svensk-Engelsk Fackordbok. PA Norstedt & Söners Förlag. 1977. səh. 741. ISBN .
- Thomsen, Dante. "En gräns har passerats, jag lämnar Sverigedemokraterna". SVT Nyheter. 1 May 2023. 1 May 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 May 2023.
- Berg, Rosanna. "Jamal El-Haj lämnar Socialdemokraterna men sitter kvar i riksdagen – blir politisk vilde". SVT Nyheter (isveç). 12 February 2024. 12 February 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 February 2024.
Xarici keçidlər
- Riksdaqın rəsmi saytı
- Valmyndigheten
- Regeringskansliet
- Sveriges Radio
- SVT Nyheter
- Dagens Nyheter
- Aftonbladet
- Expressen
- Svenska Dagbladet
- Göteborgs-Posten
- Svenska kyrkan
- Sverigedemokraterna
- Moderaterna
- Socialdemokraterna
- Centerpartiet
- Vänsterpartiet
- Miljöpartiet
- Liberalerna
- Kristdemokraterna
- Avropa Parlamenti
- Şimali Şura
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Riksdaq isv Sveriges riksdags riksdag Isvec Kralliginin qanunverici orqanidir Tekpalatali parlament sistemi ile fealiyyet gosteren Riksdaq Isvecin siyasi sisteminin merkezi hissesini teskil edir Riksdaq Isvecin en yuksek qanunverici orqani olaraq olkenin qanunlarini qebul edir budceni tesdiq edir ve hokumetin fealiyyetini nezaret edir Riksdaqin uzvleri Isvec vetendaslari terefinden dord illik dovrler ucun secilir Parlamentin 349 uzvu var ve onlar Isvecin 29 secki dairesinden secilir Riksdaqin qerarlari Isvecin siyasi ve sosial heyatina derin tesir gosterir cunki burada qebul edilen qanunlar olkenin iqtisadi sosial ve medeni inkisafini mueyyen edir Riksdaq hem de Isvecin beynelxalq munasibetlerini ve xarici siyasetini formalasdiran esas orqandir RiksdaqIsvec Kralliginin Riksdaqi isv Sveriges riksdags riksdag 51 ci 2022 ci ilden Umumi melumatlarQisaltma adi RiksdaqNovu Tekpalatali parlamentTesis tarixi 1435 Arboga meclisi Evvelki orqan Riksens stander 1435 1866 Palatalar 1Idare heyetiSpiker Mulayim Birlik Partiyasi 24 sentyabr 2018 tarixindenBirinci vitse spiker 26 sentyabr 2022 tarixindenIkinci vitse spiker Isvec Demokratlari 26 sentyabr 2022 tarixindenUcuncu vitse spiker Merkez Partiya Isvec 26 sentyabr 2022 tarixindenQurulusuUzvlerin sayi 349Riksdaq siyasi partiyalar 103 Mulayim Birlik Partiyasi 68 Xristian Demokratlar 19 Liberal Xalq Partiyasi 16 73 Isvec Demokratlari 73 173 Sosial Demokratlar 107 Merkez Partiya 24 Sol Partiya 24 Yasil Partiya 18 Riksdaq komiteler 15 daimi komiteBirlesmis komiteler YoxdurSeckilerRiksdaq Sesverme sistemi Proporsional secki sistemiRiksdaq Sonuncu seckiler 11 sentyabr 2022 ci ilMeclis binasiRiksdaq binasi StokholmMeclis zaliRiksdaq iclas zaliUnvanRiksgatan 1 100 12 Stockholm IsvecSaytwww riksdagen se Vikianbarda elaqeli mediafayllarTarixiIlk dovrler Riksdaqin tarixi 1435 ci ile Arboga meclisine qeder uzanir Bu dovrde Riksdaq Isvecin dord esas sinfini zadeganlari kilseni burjuaziyasi ve kendlileri temsil eden Riksens stander adli bir orqan idi Bu dovrde Riksdaqin esas funksiyasi kralin qerarlarini tesdiq etmek ve vergi meselelerinde istirak etmek idi 1866 ci il islahati 1866 ci ilde Riksdaqin qurulusunda ehemiyyetli deyisiklikler edildi Riksens stander legv edildi ve yerine iki palatali sistem Birinci Palata ve Ikinci Palata quruldu Birinci Palata esasen zadeganlari ve varli insanlari temsil edirdi Ikinci Palata ise genis ictimaiyyeti temsil edirdi Bu dovrde Riksdaqin funksiyalari genislendirildi ve qanunvericilik prosesinde daha ehemiyyetli rol oynamaga basladi Tekpalatali sisteme kecid 1970 ci ilde Riksdaq tekpalatali sisteme kecdi Bu deyisiklikle Riksdaqin qurulusu sadelesdirildi ve qanunvericilik prosesi daha semereli hala getirildi Tekpalatali sistemde Riksdaqin uzvlerinin sayi 349 nefere qeder azaldildi Bu deyisiklikle Riksdaqin funksiyalari daha da genislendirildi ve qanunvericilik prosesinde daha ehemiyyetli rol oynamaga basladi QurulusuPalatalar Riksdaq tekpalatali parlament sistemi ile fealiyyet gosterir Parlamentin uzvlerinin sayi 349 neferdir Deputatlar dord illik dovrler ucun secilirler Seckiler proporsional secki sistemi ile kecirilir Rehberlik Riksdaqin rehberliyi Spiker ve uc vitse spiker terefinden heyata kecirilir Spiker parlamentin iclaslarini idare edir ve qanunvericilik prosesinde muhum rol oynayir Hal hazirda Spiker vezifesini Andreas Norlen tutur Vitse spikerler ise Spikerin muavinleri kimi fealiyyet gosterirler Komiteler Riksdaqda 15 daimi komite fealiyyet gosterir Bu komiteler qanun layihelerinin hazirlanmasinda ve muzakiresinde muhum rol oynayirlar Komitelerin her biri mueyyen bir saheye ixtisaslasmisdir meselen maliyye komitesi xarici isler komitesi sosial meseleler komitesi ve s FunksiyalariQanunvericilik Riksdaqin esas funksiyasi qanunvericilikdir Parlament qanun layihelerini hazirlayir muzakire edir ve qebul edir Qanun layiheleri komiteler terefinden hazirlanir ve sonra plenar iclaslarda muzakire edilir Qebul edilen qanunlar Isvecin qanunvericilik sisteminin bir hissesi olur Nezaret Riksdaq hemcinin hokumetin fealiyyetine nezaret edir Parlament hokumetin hesabatlarini dinleyir sorgu sual edir ve hokumetin fealiyyetini qiymetlendirir Bu funksiya ile Riksdaq hokumetin fealiyyetine nezaret ederek demokratik proseslerin temin edilmesine komek edir Beynelxalq elaqeler Riksdaq beynelxalq seviyyede de fealiyyet gosterir Parlament Avropa Parlamenti Simali Sura ve diger beynelxalq teskilatlarla emekdasliq edir Bu emekdasliq Riksdaqin beynelxalq seviyyede tecrube mubadilesi ve emekdasligini temin edir SeckilerSecki sistemi Riksdaqin deputatlari proporsional secki sistemi ile secilirler Seckiler dord illik dovrler ucun kecirilir Seckilerde istirak etmek ucun partiyalarin en az 4 ses toplamasi lazimdir Bu sistem siyasi partiyalarin parlamentde temsil olunmasini temin edir Son seckiler Son seckiler 11 sentyabr 2022 ci ilde kecirilmisdir Bu seckilerde Mulayim Birlik Partiyasi 68 mandat Xristian Demokratlar 19 mandat Liberal Xalq Partiyasi 16 mandat Isvec Demokratlari 73 mandat Sosial Demokratlar 107 mandat Merkez Partiya 24 mandat Sol Partiya 24 mandat ve Yasil Partiya 18 mandat qazanmisdir Partiyalarin terk edilmesi ve siyasi vehsiler Riksdaq uzvlerinin partiyalarini terk etmesi ve ya partiyalarindan xaric edilmesi hallari bas vere biler Bele hallarda deputatlar musteqil olaraq ve ya siyasi vehsi politisk vilde statusu ile fealiyyetlerini davam etdire bilerler Meselen 2023 cu ilde Dante Thomsen Isvec Demokratlarini terk etmis 2024 cu ilde ise Jamal El Haj Sosial Demokratlardan ayrilaraq siyasi vehsi olmusdur Hemcinin baxIsvec Isvec tarixi Isvec parlamentiIstinadlar SOU 2008 125 En reformerad grundlag Constitutional Reform Prime Ministers Office Instrument of Government as of 2012 8 October 2014 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 16 November 2012 The Riksdag Act as of 2012 1 February 2013 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 16 November 2012 riksdagen se 4 April 2023 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 6 May 2020 The 15 parliamentary committees Sveriges Riksdag The Swedish Parliament 23 June 2015 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 4 June 2015 Elections to the Riksdag Riksdagsforvaltningen 23 April 2022 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 10 September 2022 Val till riksdagen Slutligt valresultat Riket isvec Valmyndigheten 18 September 2022 18 September 2022 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 19 September 2022 Nojd Ruben Tornberg Astrid Angstrom Margareta Mckay s Modern English Swedish and Swedish English Dictionary David Mckay 1978 seh 147 ISBN 0 679 10079 2 Gullberg Ingvar Svensk Engelsk Fackordbok PA Norstedt amp Soners Forlag 1977 seh 741 ISBN 91 1 775052 0 Thomsen Dante En grans har passerats jag lamnar Sverigedemokraterna SVT Nyheter 1 May 2023 1 May 2023 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 1 May 2023 Berg Rosanna Jamal El Haj lamnar Socialdemokraterna men sitter kvar i riksdagen blir politisk vilde SVT Nyheter isvec 12 February 2024 12 February 2024 tarixinde arxivlesdirilib Istifade tarixi 12 February 2024 Xarici kecidlerRiksdaqin resmi sayti Valmyndigheten Regeringskansliet Sveriges Radio SVT Nyheter Dagens Nyheter Aftonbladet Expressen Svenska Dagbladet Goteborgs Posten Svenska kyrkan Sverigedemokraterna Moderaterna Socialdemokraterna Centerpartiet Vansterpartiet Miljopartiet Liberalerna Kristdemokraterna Avropa Parlamenti Simali Sura