Bu məqalə . |
Papaq — baş geyimi. Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərinə qədər kişilər arasında populyar milli baş geyimi. Digər Qafqaz xalqları arasında da geniş yayılmışdır.
Azərbaycanda papaq əsasən qoyun xəzi və ya qaragüldən hazırlanırdı. Onların müxtəlif formaları və yerli adları mövcüd idi. Araqçını kənddən kənarda papaqsız taxmaq ədəbsizlik hesab olunurdu, bu, yalnız uşaqlara icarə verilirdi.
Papağın növləri
- Motal papaq — əsasən kənd əhalisinin yoxsul təbəqələri taxırdı. Uzuntüklü qoyun dərisindən hazırlayırdılar, konus formasında olurdu.
- Şələ papaq — forma etibarı ilə azca domba olub gen sağanağa malik idi. Ona "Yastı papaq", "Çoban papağı", "Yapba papaq", "Kopan papaq" da deyirdilər. Əsasən kənd əhalisinin yoxsul təbəqələri taxırdı. Uzuntüklü qoyun dərisindən hazırlayırdılar.
- Çapma papaq — qiymətli (qıvrım tüklü) sür dəridən tikilərmiş. Bu papağın ortası uzunsov şəkildə çökək hala salınırdı. Papağın bu növü "Sür papaq" da adlanırdı.
- Şiş papaq — konusvari formada olub, həmçinin, "Zərnəva papağı", "Molla papağı", "Qəbələ papağı", "Züllə papaq" da adlanırdı.
- Daqqa papaq — papağın sağanağı qaragül dərisindən, üst qapağı isə mahuddan tikilirdi. Bəzi bölgələrdə ona "üstlü", yaxud "qapaqlı" papaq da deyilirdi. Ümumiyyətlə, qaragül dərisindən tikilən sağanaqlı papaqların hamısı "börk" və ya "sür papaq" adlanardı.
- Qalmığı papaq — yenə də qaragül dərisindən olub sağanağının yuxarısı gen, aşağısı dar olurdu.
- Sarıq papaq — Keçmişdə Məkkə, Məşhəd, Kərbəlaya ziyarətə gedib qayıdanlar ilk vaxtlar başlarına "sarıq papaq" qoyarmışlar. Bu məqsədlə onlar börklərinin yarıdan aşağı hissəsini dövrələmə tənzif və ya ağ parça zolağı ilə sarıtdırarmışlar. Bu əlamətdən onların ziyarətdən yenicə qayıtdıqları bəlli olarmış. Ona görə də, onların qabağına üzbəsurət çıxan adamlar "ziyarətin qəbul olsun" — deyib onu təbrik edərmişlər.
- Qələmi papaq — çox hündür ("züllə") olmaqla, qıvrım tüklü dəridən tikilirdi. Varlı kişilərə məxsus olan bu papağa "şikarı", "qacarı", "qoçu papağı" da deyilirdi.
- Buxara papaq — bu papaqlar üçün dərini Buxaradan gətirirdilər. Onları yalnız bəy zümrəsinin nümayəndələri və həmçinin varlı adamlar taxırdı. Konus şəklində və ya iti uclu hazırlayırdılar. Belə papaqlar həm də şəhər aristokratiyası üçün də xarakterik idi. Buxara papağa "Şiş papaqları" və ya "bəy papaqları" da deyilir.
- Qoçu papağı — qiymətli (qıvrım tüklü) sür dəridən tikilərmiş və daha çox nüfuzlu şəxslərin, qoçuların istifadə etdiyi bir papaq növüdür.
Tarixi
XX əsrin əvvəllərinə qədər papaq Azərbaycanda baş geyimi olmaqla yanaşı, həm də simvol sayılırdı. Cəsarət, ləyaqət və şərəf rəmzi hesab olunurdu. Hətta bir kişinin papağının oğurlanması onun sahibinə qarşı düşmən hücumu kimi qiymətləndirilirdi. Keçmiş zamanlarda kişilər istənilən halda papağı başlarından çıxarmırdılar. Çünki ictimai yerlərdə baş geyimi olmadan görünmək rüsvayçılıq kimi dəyərləndirilirdi. Azərbaycanda papaq əsasən qoyun xəzi və ya qaragüldən hazırlanırdı və onların müxtəlif formaları və yerli adları mövcüd idi. XIX əsr kişi baş geyimləri içərisində aşılı qoyun dərisindən tikilmiş papaq xüsusi yer tuturdu. İmkanlı kişilər, əsasən, "qaragül" dərisindən sür papaq tikdirərdilər. Qədimlərdən üzü bəri hər kişinin başında börk olması əsas şərt idi. Kişidə börk (papaq), arvadda isə ləçək (çarqat) şərafət nişanəsi sayılırdı. Papağa və ləçəyə hörmətsizlik müqəddəslərə və namusa hörmətsizlik sayılırdı. Buna görə də heç vaxt kişinin papağı başından əskik olmazdı. Hətta oğlan uşaqlarının da özünəməxsus papaqları olurdu. Bu papaqlara "tərlik" deyərdilər. Ancaq tərlik papaq qədər qalın olmazdı, bir qat toxunmuş açıq qırmızı forması olardı və bu papaq formasının Səfəvi hökmdarlarının "Qızılbaş" ordusundan qaldığı deyilir.
Həmçinin bax
Mənbə
- http://canbaku.net/index.php?newsid=4995[ölü keçid]
- . Archived from the original on 2024-01-26. İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- . Archived from the original on 2024-01-26. İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- https://medeniyyet.az/page/news/12977/Milli-papaqdan-ozge-papaga.html?lang=az (#bare_url_missing_title). 2024-01-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- "Çapma papaq". 2024-01-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- "Papaqlar". 2024-01-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- "Papaqlar". Medeniyyet.az. 2024-01-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- "Milli geyimlərimiz". 2024-01-26 tarixində . İstifadə tarixi: 2024-01-26.
- . 2016-03-05 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2009-09-08.
Xarici keçidlər
- http://www.mns.gov.az/esasname_nishan_geyim_1_az.html 2008-12-02 at the Wayback Machine
![image](https://www.wikimedia.az-az.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraW1lZGlhLmF6LWF6Lm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwwTnZiVzF2Ym5NdGJHOW5ieTV6ZG1jdk16QndlQzFEYjIxdGIyNXpMV3h2WjI4dWMzWm5MbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
wikipedia, oxu, kitab, kitabxana, axtar, tap, meqaleler, kitablar, oyrenmek, wiki, bilgi, tarix, tarixi, endir, indir, yukle, izlə, izle, mobil, telefon ucun, azeri, azəri, azerbaycanca, azərbaycanca, sayt, yüklə, pulsuz, pulsuz yüklə, haqqında, haqqinda, məlumat, melumat, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, şəkil, muisiqi, mahnı, kino, film, kitab, oyun, oyunlar, android, ios, apple, samsung, iphone, pc, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, web, computer, komputer
Bu meqale qaralama halindadir Lutfen meqaleni umumvikipediya ve redakte qaydalarina uygun sekilde tertib edin Eger mumkundurse daha deqiq bir sablondan istifade edin Papaq bas geyimi Azerbaycanda XX esrin evvellerine qeder kisiler arasinda populyar milli bas geyimi Diger Qafqaz xalqlari arasinda da genis yayilmisdir Azerbaycanda papaq esasen qoyun xezi ve ya qaragulden hazirlanirdi Onlarin muxtelif formalari ve yerli adlari movcud idi Araqcini kendden kenarda papaqsiz taxmaq edebsizlik hesab olunurdu bu yalniz usaqlara icare verilirdi Papagin novleriMotal papaq esasen kend ehalisinin yoxsul tebeqeleri taxirdi Uzuntuklu qoyun derisinden hazirlayirdilar konus formasinda olurdu Sele papaq forma etibari ile azca domba olub gen saganaga malik idi Ona Yasti papaq Coban papagi Yapba papaq Kopan papaq da deyirdiler Esasen kend ehalisinin yoxsul tebeqeleri taxirdi Uzuntuklu qoyun derisinden hazirlayirdilar Capma papaq qiymetli qivrim tuklu sur deriden tikilermis Bu papagin ortasi uzunsov sekilde cokek hala salinirdi Papagin bu novu Sur papaq da adlanirdi Sis papaq konusvari formada olub hemcinin Zerneva papagi Molla papagi Qebele papagi Zulle papaq da adlanirdi Daqqa papaq papagin saganagi qaragul derisinden ust qapagi ise mahuddan tikilirdi Bezi bolgelerde ona ustlu yaxud qapaqli papaq da deyilirdi Umumiyyetle qaragul derisinden tikilen saganaqli papaqlarin hamisi bork ve ya sur papaq adlanardi Qalmigi papaq yene de qaragul derisinden olub saganaginin yuxarisi gen asagisi dar olurdu Sariq papaq Kecmisde Mekke Meshed Kerbelaya ziyarete gedib qayidanlar ilk vaxtlar baslarina sariq papaq qoyarmislar Bu meqsedle onlar borklerinin yaridan asagi hissesini dovreleme tenzif ve ya ag parca zolagi ile saritdirarmislar Bu elametden onlarin ziyaretden yenice qayitdiqlari belli olarmis Ona gore de onlarin qabagina uzbesuret cixan adamlar ziyaretin qebul olsun deyib onu tebrik edermisler Qelemi papaq cox hundur zulle olmaqla qivrim tuklu deriden tikilirdi Varli kisilere mexsus olan bu papaga sikari qacari qocu papagi da deyilirdi Buxara papaq bu papaqlar ucun derini Buxaradan getirirdiler Onlari yalniz bey zumresinin numayendeleri ve hemcinin varli adamlar taxirdi Konus seklinde ve ya iti uclu hazirlayirdilar Bele papaqlar hem de seher aristokratiyasi ucun de xarakterik idi Buxara papaga Sis papaqlari ve ya bey papaqlari da deyilir Qocu papagi qiymetli qivrim tuklu sur deriden tikilermis ve daha cox nufuzlu sexslerin qocularin istifade etdiyi bir papaq novudur TarixiXX esrin evvellerine qeder papaq Azerbaycanda bas geyimi olmaqla yanasi hem de simvol sayilirdi Cesaret leyaqet ve seref remzi hesab olunurdu Hetta bir kisinin papaginin ogurlanmasi onun sahibine qarsi dusmen hucumu kimi qiymetlendirilirdi Kecmis zamanlarda kisiler istenilen halda papagi baslarindan cixarmirdilar Cunki ictimai yerlerde bas geyimi olmadan gorunmek rusvayciliq kimi deyerlendirilirdi Azerbaycanda papaq esasen qoyun xezi ve ya qaragulden hazirlanirdi ve onlarin muxtelif formalari ve yerli adlari movcud idi XIX esr kisi bas geyimleri icerisinde asili qoyun derisinden tikilmis papaq xususi yer tuturdu Imkanli kisiler esasen qaragul derisinden sur papaq tikdirerdiler Qedimlerden uzu beri her kisinin basinda bork olmasi esas sert idi Kiside bork papaq arvadda ise lecek carqat serafet nisanesi sayilirdi Papaga ve leceye hormetsizlik muqeddeslere ve namusa hormetsizlik sayilirdi Buna gore de hec vaxt kisinin papagi basindan eskik olmazdi Hetta oglan usaqlarinin da ozunemexsus papaqlari olurdu Bu papaqlara terlik deyerdiler Ancaq terlik papaq qeder qalin olmazdi bir qat toxunmus aciq qirmizi formasi olardi ve bu papaq formasinin Sefevi hokmdarlarinin Qizilbas ordusundan qaldigi deyilir Hemcinin baxFes Sonqkok Mustafa CavansirMenbehttp canbaku net index php newsid 4995 olu kecid Archived from the original on 2024 01 26 Istifade tarixi 2024 01 26 Archived from the original on 2024 01 26 Istifade tarixi 2024 01 26 https medeniyyet az page news 12977 Milli papaqdan ozge papaga html lang az bare url missing title 2024 01 26 tarixinde Istifade tarixi 2024 01 26 Capma papaq 2024 01 26 tarixinde Istifade tarixi 2024 01 26 Papaqlar 2024 01 26 tarixinde Istifade tarixi 2024 01 26 Papaqlar Medeniyyet az 2024 01 26 tarixinde Istifade tarixi 2024 01 26 Milli geyimlerimiz 2024 01 26 tarixinde Istifade tarixi 2024 01 26 2016 03 05 tarixinde orijinalindan arxivlesdirilib Istifade tarixi 2009 09 08 Xarici kecidlerhttp www mns gov az esasname nishan geyim 1 az html 2008 12 02 at the Wayback MachineVikianbarda Papaq ile elaqeli mediafayllar var